Cyprosporiasis
Cyprosoriasis (veya yaygın adıyla Cryptosporidiosis), Apicomplexa filumuna ait bir protozoan parazit olan Cryptosporidium cinsi mikroorganizmaların neden olduğu parazitik bir hastalıktır. Bu hastalık, hem bağışıklık sistemi normal çalışan (immün kompetan) bireylerde hem de bağışıklık sistemi baskılanmış (örneğin HIV/AIDS veya otoimmün bozuklukları olanlar) kişilerde görülebilmektedir.
Hastalık, esas olarak ince bağırsağın uç kısmını etkilemekte olup bazı durumlarda solunum yollarında da komplikasyonlara yol açabilmektedir. Klinik tablo genellikle su oranı yüksek (sulu) ishal ile karakterizedir ve bazen buna açıklanamayan bir öksürük eşlik edebilir. Bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde semptomlar çok daha şiddetli seyredebilir ve ölümcül sonuçlar doğurabilir. Özellikle HIV pozitif hastalar arasında, ishal şikayetiyle sıklıkla izole edilen bir patojen olarak tanımlanmaktadır.
Cryptosporidium parazitinin bulaşma mekanizmaları şu şekildedir:
- Fekal-Oral Yol: Hastalık esas olarak dışkı yoluyla ağızdan alınarak yayılır.
- Su Kaynakları: Kontamine olmuş suların tüketimi en yaygın bulaşma kaynaklarından biridir.
- Fomitler: Güncel bulgular, solunum yolu salgılarıyla kontamine olmuş araçlar (fomitler) aracılığıyla da bulaşabildiğini göstermektedir.
Organizmanın biyolojik özellikleri ve tarihçesi üzerine yapılan çalışmalar, parazitin 1907 yılında Tyzzer tarafından ilk kez tanımlanmasını ve bir koksidien olarak tanımlanmasını sağlamıştır. Hastalığın küresel sağlık üzerindeki etkisi nedeniyle, 8 Ocak 2025 tarihinde Cryptosporidiosis Therapeutics Advocacy Group (CTAG) tarafından yayınlanan bir makale ile hastalığın Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Terk Edilmiş Tropikal Hastalık (NTD) statüsüne yükseltilmesi için resmi bir savunuculuk süreci başlatılmıştır.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons