Paris i̇klim anlaşması Nedir?
Bu madde, sayarbilgi kavram dizini kapsamında hazırlanmış bir sözlük incelemesidir.
Paris İklim Anlaşması
Paris İklim Anlaşması (diğer adlarıyla Paris Akitleri veya Paris İklim Antlaşmaları), iklim değişikliği ile mücadelede küresel ölçekte uzlaşı sağlamayı amaçlayan uluslararası bir antlaşmadır. 2015 yılında Fransa’nın Paris kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda 196 tarafça müzakere edilen bu anlaşma; iklim değişikliğinin hafifletilmesi, uyum sağlanması ve finansman konularını kapsamaktadır. Günümüzde, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) üyesi 194 ülke bu anlaşmanın tarafıdır. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli olan kritik kütleye ulaşılmasıyla birlikte, küresel ölçekte sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik kapsamlı bir yol haritası sunulmuştur.
Anlaşmanın temel amacı, küresel yüzey sıcaklıklarındaki artışı sanayi öncesi dönemlere kıyasla 2 °C’nin (3.6 °F) oldukça altında tutmaktır. Ancak anlaşma metni, bu sınırın mümkün olduğunca 1.5 °C (2.7 °F) ile sınırlandırılmasını hedefleyen daha iddialı bir yaklaşımı da içermektedir. Bu sıcaklık limitleri, küresel ısınmanın etkilerini minimize etmek için kritik eşikler olarak kabul edilir; zira sıcaklık artışı ne kadar düşük tutulursa, iklim değişikliğinin çevresel ve sosyo-ekonomik etkileri o denli küçük olacaktır.
Belirlenen bu hedeflere ulaşmak için sera gazı emisyonlarının mümkün olduğunca erken ve mümkün olduğunca çok azaltılması gerekmektedir. Anlaşma kapsamında, 21. yüzyılın ortalarına kadar net sıfır emisyona ulaşılması hedeflenmektedir. Özellikle küresel ısınmayı 1.5 °C sınırında tutabilmek için, her ülkenin kendi taahhütlerini dikkate alarak emisyonların 2030 yılına kadar yaklaşık %50 oranında azaltılması öngörülmektedir. Ancak anlaşmanın imzalanmasından sonra küresel emisyonlar düşüşe geçmemiş; 2024 yılı, küresel ortalama sıcaklıkta 1.5 °C’den fazla bir artışla kayıtlara geçen en sıcak yıl olmuştur.
Paris Anlaşması, ülkelerin iklim değişikliği etkilerine uyum sağlamalarına yardımcı olmayı ve yeterli finansmanı harekete geçirmeyi amaçlar. Anlaşma çerçevesinde her ülke; kendi katkılarını belirlemek, planlamak ve düzenli olarak raporlamakla yükümlüdür. Her ne kadar ülkeleri belirli emisyon hedefleri koymaya zorlayan doğrudan bir yaptırım mekanizması bulunmasa da, her yeni hedef önceki hedeflerden daha ileri düzeyde olmalıdır. 1997 tarihli Kyoto Protokolü’nden farklı olarak Paris Anlaşması, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki keskin ayrımı bulanıklaştırarak, gelişmekte olan ülkelerin de emisyon azaltım planları sunmasını gerektirmektedir.
Anlaşma, 22 Nisan 2016’da New York’taki BM Genel Merkezi’nde düzenlenen bir törenle imzaya açılmış ve Avrupa Birliği’nin onayının ardından 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girmiştir. Dünya liderleri tarafından takdirle karşılanan anlaşma, bazı çevreci ve analistler tarafından yeterince katı bulunmadığı gerekçesiyle eleştirilse de önemli bir diplomatik başarı olarak kabul edilir. Paris Anlaşması, özellikle 2010’ların sonlarında iklim davalarında etkili bir araç olarak kullanılmış; devletleri ve petrol şirketlerini daha güçlü iklim eylemleri almaya zorlayan hukuki bir zemin oluşturmuştur.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons
