Kretase Dönemi
Kretase (Latince creta, “tebeşir”), yaklaşık 143,1 milyon yıl önce başlayıp 66 milyon yıl önce sona eren jeolojik bir dönemdir. Mezozoik Era’nın üçüncü ve son dönemi olan Kretase, aynı zamanda bu devrin en uzun süren aşamasıdır. Tüm Fanerozoik zaman dilimi içerisinde ise dokuzuncu ve en uzun süreli jeolojik dönem olarak kabul edilir. Dönem, özellikle ikinci yarısında bol miktarda bulunan tebeşir biriktirmeleri nedeniyle Latince “tebeşir” anlamına gelen creta kelimesinden adını almıştır; Almanca karşılığı olan Kreide nedeniyle sıklıkla “K” harfi ile kısaltılır.
Kretase dönemi, nispeten sıcak bir iklim ve buna bağlı olarak gelişen yüksek eustatik deniz seviyeleriyle karakterize edilir. Bu durum, dünya genelinde çok sayıda sığ iç deniz oluşmasına yol açmıştır. Bu okyanuslar ve denizler; günümüzde nesli tükenmiş deniz sürüngenleri, amonitler ve rudistler gibi canlılarla doluydu. Karasal alanlarda ise dinozorlar hakimiyetini sürdürmeye devam etmiştir. Dönemin büyük bir bölümü buzsuz geçmiş olsa da, daha serin olan ilk yarısında kısa süreli buzullaşma dönemlerine dair kanıtlar bulunmaktadır; buna rağmen bitki örtüsü kutuplara kadar uzanan geniş ormanlarla kaplıydı.
Modern zamanlardaki birçok baskın taksonomik grubun kökenleri, Kretase dönemine kadar uzanmaktadır. Bu süreçte yeni memeli ve kuş grupları ortaya çıkmış; plasentaların ve marsupyalların en erken akrabaları (Eutheria ve Metatheria) bu dönemde görülmüştür. Modern omurgalıların en çeşitli grubu olan teleost balıklar, Kretase boyunca çeşitlenmeye devam etmiş ve bu süreçte en geniş alt gruplarından biri olan Acanthomorpha ortaya çıkmıştır.
Bitki örtüsünde köklü bir değişim yaşandığı bu dönemde, Erken Kretase sırasında çiçekli bitkiler (Angiospermler) ortaya çıkmış ve hızla çeşitlenerek dünyanın hakim bitki grubu haline gelmiştir. Bu gelişim süreci, daha önce yaygın olan gymnosperm gruplarının gerilemesi ve yok olmasıyla eş zamanlı gerçekleşmiştir.
Kretase dönemi (ve beraberinde Mezozoik Era), Kretase-Paleojen yok oluşu olarak adlandırılan büyük bir kitlesel yok oluş olayıyla sona ermiştir. Bu felaket; dinozorlar, pterozorlar ve büyük deniz sürüngenleri dahil olmak üzere birçok grubun yok olmasına neden olmuştur. Söz konusu kitlesel yok oluşun, Meksika Körfezi’nde Chicxulub kraterini oluşturan devasa bir asteroidin çarpması sonucu meydana geldiği yaygın olarak kabul edilmektedir. Kretase’in sonu, Mezozoik ve Senozoik dönemleri arasındaki keskin geçişi simgeleyen K-Pg sınırı ile tanımlanmaktadır.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons