Metabolizma
Metabolizma (yapım-yıkım) veya istiklâp, canlıda yaşamın sürdürülmesi sırasında gerçekleşen tüm kimyasal tepkimelerdir. Canlı organizmada ya da canlı hücrede meydana gelen yapıcı ve yıkımı nitelikteki kimyasal olayların tamamını kapsar.
Her organizma; büyüme, gelişme, ısı, hareket ve üreme gibi yaşamsal etkinlikleri sürdürebilmek için dış çevreden bazı maddeler ve enerji almak zorundadır. Bu maddeler ve enerji, yaşamın devamlılığı için gerekli olan organik moleküllerin sentezlenmesinde kullanılır. Dış çevreden alınan organik ya da inorganik moleküller, ya doğrudan sentezde kullanılır ya da önce parçalanarak (yıkıma uğratılarak) uygun hale getirilir.
Metabolizma süreci iki temel mekanizmadan oluşur: Daha karmaşık yapıdaki moleküllerden oluşan maddelerin organizmada daha basit yapılı moleküllere yıkımı süreçlerine katabolizma denirken; daha basit yapıdaki moleküllerin, daha karmaşık yapıdaki moleküllerin sentezinde kullanılması anabolizma tepkimeleri olarak adlandırılır.
Bir reaksiyonun başlangıç maddesinden ürüne dönüşme süresince meydana gelen kimyasal değişikliklere ara metabolizma, bu değişimler sırasında oluşan ara ürünlere ise metabolit adı verilir.
Başlıca metabolizma reaksiyonları şunlardır:
- Hidroliz reaksiyonları
- Kondensasyon reaksiyonları
- Oksidoredüksiyon (redoks) reaksiyonları
- Fosforilasyon reaksiyonları
- Transaminasyon reaksiyonları
- Transaçilasyon reaksiyonları
- Transmetilasyon reaksiyonları
- Transpeptidasyon reaksiyonları
- Karboksilasyon/dekarboksilasyon reaksiyonları
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons