Oligonükleotitler
Oligonükleotitler, genetik test, araştırma ve adli tıpta geniş bir uygulama alanına sahip olan kısa DNA veya RNA molekülleri, yani oligomerlerdir. Laboratuvarda katı faz kimyasal sentezi ile yaygın olarak üretilen bu küçük nükleik asit bitleri, herhangi bir kullanıcı tanımlı diziye sahip tek sarmallı moleküllerdir. Bu yapısal özellikleri nedeniyle yapay gen sentezi, polimeraz zincir reaksiyonu (PCR), DNA dizileme ve moleküler klonlama süreçlerinde hayati öneme sahiptirler.
Doğada oligonükleotitler genellikle gen ekspresyonunun düzenlenmesinde işlev gören mikroRNA gibi küçük RNA molekülleri olarak veya daha büyük nükleik asit moleküllerinin parçalanmasından türetilen bozunma ara maddeleri olarak bulunurlar.
Oligonükleotitler, tüm molekülü oluşturan nükleotit artıkları dizisi ile karakterize edilir. Bir oligonükleotitin uzunluğu genellikle Yunanca “meros” (kısım) kelimesinden türetilen “-mer” eki ile gösterilir. Örneğin, altı nükleotitten (nt) oluşan bir oligonükleotit bir heksamer iken, 25 nt’den oluşan biri genellikle “25-mer” olarak adlandırılır.
Oligonükleotitler, kendi tamamlayıcıları ile sekansa özgü bir şekilde bağlanarak yüksek sıralı çiftler veya melezler oluşturabilirler. Bu temel özellik, oligonükleotitlerin spesifik DNA veya RNA sekanslarını tespit etmek için problar olarak kullanılmalarına olanak tanır. Oligonükleotitleri içeren başlıca prosedürler şunlardır:
- DNA mikro dizileri
- Southern blot
- ASO analizi
- Floresan in situ hibridizasyon (FISH)
- PCR
- Yapay genlerin sentezi
Farklı farmakolojik etkiler elde etmek amacıyla, oligonükleotitler omurgada veya 2′ şeker konumunda modifiye edilebilir. Bu tür modifikasyonlarla üretilen 2′-deoksiribonükleotitler (oligodeoksiribonükleotitler), moleküllere yeni özellikler kazandırarak onları özellikle antisens terapisinde anahtar bir unsur haline getirir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons