PM2.5
Partikül maddeler (PM) veya partiküller, havada asılı duran mikroskobik boyutlardaki katı veya sıvı maddelerdir. Partiküllerin hava ile birleşimi aerosol olarak adlandırılır. Bu maddelerin kaynakları doğal süreçlerden kaynaklanabileceği gibi, insan faaliyetlerinin bir sonucu olarak da ortaya çıkabilir. Partikül maddeler; insan sağlığını olumsuz etkileyebilmekte, iklim ve yağış dengesi üzerinde önemli etkiler yaratabilmektedir.
Atmosferik partiküller çeşitli kategorilere ayrılmaktadır:
- PM10: 10 mikrometre (μm) veya daha küçük çapa sahip, kaba granüllü solunabilir partiküller.
- PM2.5: 2.5 μm veya daha küçük çapta bulunan ince partiküller.
- PM0.1: 100 nanometre (nm) veya daha küçük çapa sahip ultra ince partiküller.
- İs (Soot): Temel olarak karbon içeren ince veya ultra ince partiküllerdir.
Havadaki partikül maddeler, IARC Grup 1 kanserojen olarak sınıflandırılmaktadır. Partikül maddeler; akciğerlerin derinliklerine nüfuz edebildikleri ve kan dolaşımı yoluyla beyin gibi çok sayıda organa ulaşabildikleri için hava kirliliğinin en tehlikeli türü olarak kabul edilir. Bu durum; inme, kardiyovasküler hastalıklar, solunum yolu hastalıkları, birçok kanser türü ve erken doğum gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Partikül maddelerine maruz kalma için güvenli bir seviye bulunmamaktadır.
Küresel ölçekte PM2.5 maruziyeti, 2023 yılında 7,9 milyon ölümle sonuçlanmıştır; bu ölümlerin 4,9 milyonu dış ortam hava kirliliğinin, 2,8 milyonu ise ev içi hava kirliliğinin etkisi altındadır. İnce partikül maddesi (PM2.5), dünya çapında erken ölüm için önde gelen çevresel risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Partikül maddelerinin birçok kaynağı insan faaliyetlerinden kaynaklandığı için bu durum, müdahale edilebilir bir risk faktörüdür ve pek çok ülke partikül maddeleri için standartlar belirleyerek hava kalitesini iyileştirmektedir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons