Yeni Araştırma: Yetiştirilmiş Somonun Besin Değeri Azalıyor

Sağlıklı beslenme önerileri, dünya genelinde somon tüketimini artırmış ve talebi yükseltmiştir. Bu talebin büyük bir kısmı ise yetiştirilen somonlarla karşılanmaktadır. Günümüzde üretilen somonların yaklaşık %70’i çiftliklerde yetiştirilmektedir.

ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) Amerikanlar için Beslenme Kılavuzları , her hafta en az 140 gram yağlı balık tüketilmesi ve “kalp sağlığına faydalı” omega-3 yağ asitleri açısından zengin somon veya diğer türlerin tercih edilmesi önerilmektedir. Ancak, yeni bir araştırmada, USDA bilim insanları tarafından yapılan çalışmalarda, yetiştirilen somonlardaki bu önemli yağ asitlerinin seviyelerinin önemli ölçüde düştüğü tespit edilmiştir. Bu durum, kurumun kendi tavsiyelerini ve Amerikan Kalp Derneği gibi diğer kuruluşların önerilerini güncelliğini yitirmiş hale getirebilir.

“Bu eski veriler hala ulusal beslenme kılavuzlarında kullanılmaktadır,” diyor Laura Lee Cascada, Su Ürünleri Sorumluluk Projesi adlı bir sivil toplum kuruluşu direktörü. “Bu nedenle, insanlar yanlışlıkla yeterli miktarda omega-3 aldıklarına inanmaya devam edecekler.”

Araştırmanın yazarları, inceledikleri örneklem büyüklüğünün yeterli olmadığını ve hükümetin tavsiyelerini değiştirmek için daha geniş ve temsili bir çalışmanın gerekli olduğunu belirtmektedir. Kurum, görüşme taleplerine yanıt vermemiş ve e-posta yoluyla sorulara cevap vermeyi reddetmiştir.

Araştırmanın ortaya koyduğu temel sorun, yetiştirilen somonların beslenme değerinin düşmesidir. Bunun nedeni ise, doğal olarak etobur olan somonlara verilen yemin içeriğindeki değişikliklerdir. Eskiden daha küçük balık türleriyle beslenen somonlar, artık soya ve kanola gibi tarım ürünleri içeren bir karışımla beslenmektedir. 2016’daki bir çalışma da benzer düşüşlerin tespit edildiğini ve bunun da mahsul odaklı diyete geçişten kaynaklandığını göstermiştir.

Yetiştirilen somon üretimindeki artış, küresel su ürünleri endüstrisinin büyümesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu durum, özellikle sağlık bilincine sahip tüketiciler veya kırmızı et tüketimini azaltmak isteyenler arasında popüler hale gelmiştir. 2000 yılından 2020’ye kadar yetiştirilen somon miktarı, diğer tüm balık türlerine göre çok daha hızlı bir artış göstermiştir.

Günümüzde su ürünleri endüstrisi, dünya genelinde en hızlı büyüyen sektörlerden biridir ve bu büyüme, özellikle sağlık açısından faydalı olarak pazarlanan balık türlerinin talebinin artmasıyla desteklenmektedir. Ancak, çevresel aktivistler ve araştırmacılar uzun zamandır yetiştirilen somonun çevre üzerindeki etkilerini eleştirmektedirler. Balık çiftliklerinden kaynaklanan atıklar su kirliliğine yol açmakta ve doğal somon popülasyonlarını tehdit etmektedir. Ayrıca, giderek artan sayıda balık çiftliği, hem daha küçük balık türlerinin tükenmesine hem de bu balıklara bağımlı olan kıyı topluluklarının yaşamını olumsuz etkilemektedir.

Okyanuslardaki küçük balıkların azalmasıyla birlikte, endüstri somonları beslemek için tarım ürünlerine dayalı bir diyete geçmiştir. Bu durum beraberinde yeni sorunlar getirmiştir.

Dünya genelindeki soya üretiminin yaklaşık %50’si Güney Amerika’da gerçekleşmektedir ve bu bölgelerde ormanların yok edilmesi, hayvancılık ve su ürünleri yetiştiriciliği için arazilere dönüştürülmesine neden olmaktadır. Matthew Hayek, New York Üniversitesi’nde protein üretimi konusundaki çevresel etkileri araştıran bir araştırmacıdır. Bay Hayek’e göre, “Su ürünleri yetiştiriciliiği için kullanılan soya miktarı, son yirmi yılda ekilen ormanların toplam alanına eşdeğerdir ve bu alanın büyüklüğü yaklaşık olarak Nikaragua veya Bangladeş’in yüzölçümüne denk gelmektedir.”

Bay Hayek ayrıca, farklı balık türleri için soya tüketiminin ayrıntılı olarak belirlenmesinin zor olduğunu belirtmiştir. Ancak diğer araştırmalar, yetiştirilen somonlara verilen içeriklerin tarım ürünlerine dayalı hale geldiğini göstermektedir. Dünyanın en büyük somon üreticisi olan Norveç’te, 1990 yılında kullanılan içeriklerin %90’ı deniz kökenli iken, 2020 yılında bu oran %23’e düşmüştür. Aktivist grupları, yetiştirilen somona verilen soyanın %90’ının üç Brezilya şirketinden temin edildiğini ve bu şirketlerin Amazon yağmur ormanlarındaki yasa dışı olarak kesilmiş alanlardan soya tedarik ettiğini tespit etmiştir.

Diğer araştırmalar, Avrupa ve Birleşik Krallık’ta yetiştirilen balıkların sera gazı emisyonlarının 2000 yılından 2020’ye kadar kilogram başına iki katına çıktığını göstermiştir. “Bu durum, deniz kaynaklı sorunları çözmek yerine, kara kaynaklı sorunlara yol açmaktadır,” diyor Cascada.

Endüstrinin büyümesinin devam etmesi beklenmektedir ve bu durum, hem nüfusun artmasıyla birlikte hem de sağlıklı olarak pazarlanan deniz ürünlerine olan talebin artmasıyla desteklenmektedir. Beslenme uzmanları ve araştırmacılar, yetiştirilen balıkların, özellikle somonun, protein sağlamada önemli bir rol oynayacağını belirtmektedirler. Ancak bazı çevre grupları, somon talebindeki artışın orantısız olarak gelişmiş ülkelerde yoğunlaştığını ve bu ülkelerin beslenme eksikliği sorunları yaşamadığını vurgulamaktadırlar.

“Somon endüstrisinin amacı, dünyayı beslemek ve ek protein sağlamaktır,” diyor Cascada. “Ancak aslında bu durum, küresel kuzeydeki protein ihtiyacı olmayan bölgelere aşırı miktarda protein sağlamaktadır.”

Amerika Birleşik Devletleri’nde ise, yasama organları, somon üreticilerinin açık denizlerde balık yetiştirmesi için daha kolay lisanslar alabilmesini sağlayacak yasal düzenlemeler çıkarmaya çalışmaktadır. Şubat ayında, çevresel aktivistler ve balıkçılar Kongre üyelerine gönderdikleri bir mektupta, “Marine Aquaculture Research for America (MARA) Act” adlı tasarıyı desteklememektedirler.

Tasarının savunucuları, balık çiftliklerinin daha derin sularda kurulmasının, kıyı bölgelerindeki çevresel sorunları azaltacağını iddia etmektedirler. Ancak karşıtları, bu düzenlemenin hayvancılık sektöründeki gibi, açık denizlerde “fabrika tipi” bir yetiştiricilik modeline yol açabileceğini savunmaktadırlar.