İşçilerin üçte biri: Uzmanlık bilgisini biriktiriyoruz çünkü eğittiğimiz yapay zeka ajanları tarafından değiştirilme korkusu.

Binlerce çalışan, kendilerinden eğitim verdikleri yapay zeka ajanlarına ikame edilme endişesiyle uzmanlık bilgilerinin karşılıksız aktarılmasından çekiniyor. Meta bu bahar ABD‘deki binlerce çalışanına iş bilgisayarlarında fare hareketlerinin, tıklamaların ve tuş vuruşlarının kaydedileceğini duyurdu; şirket, söz konusu veriyi insanların işi nasıl yaptıklarına dair gerçek örneklerle yapay zeka ajanlarını eğitmek için gerektiğini açıkladı. McKinsey gibi diğer firmalar da benzer veriye ihtiyaç duyuyor çünkü yapay zeka ile iş akışlarını otomatikleştirmek isteyen her işletme, insanların bu görevleri gerçekten nasıl yerine getirdiğine erişmek zorunda. Ancak uzmanlık bilgisinin kuruluşlara aktarılması, uzmanların kendi geleceği açısından o kadar net bir kazanç olarak görünmüyor.

Bu durumun arka planı, son yıllarda teknoloji sektöründe hız kazanan işten çıkarmalarla doğrudan bağlantılı. Meta’nın tıklama takibi haberinin yayıldığı aydan bir sonra, Mayıs ayında şirket 8.000 kişiyi işten çıkardı ve buna gerekçe olarak yapay zekayı gösterdi. Daha geniş ölçekteyse 2026 yılında teknoloji sektöründe 175.000’den fazla kişi işini kaybetti ve bu ayrılımların başlıca gerekçesi, yapay zekanın hızla gelişen yetenekleri oldu.

Bilginin kuruma aktarılması: İşletmeler için mantıklı, uzmanlar için belirsiz

Mckinsey’nin iç üretimde kullandığı Lilli adlı yapay zekanın tasarım direktörü, konunun temel mantığını açıkça ortaya koydu. Şirketin tarihinin büyük bir bölümünde bilginin uzmanların içinde olduğunu belirten direktör, Lilli’nin bu bilgiyi uzmanlardan alıp kuruluş çapında bir kaynağa dönüştürme girişimi olduğunu ifade etti. Kuruluşun bakış açısından bu tam anlamıyla mantıklı; ancak fayda, uzmanın perspektifinden o kadar açık görünmüyor.

Bilgimiz uzun süre uzmanlarımızındaydı. Lilli, bu bilgiyi uzmanlardan alıp kuruluş çapında bir kaynağa dönüştürmeye yönelik girişimdir.

Mckinsey Lilli’nin tasarım direktörü

Bu bağlamda işletmelerden beklenen, çalışanlarından uzmanlık bilgilerinin yapay zeka ajanlarını eğitmek için kendilerine aktarılması. Ve söz konusu bilgi yeterince aktarıldıktan sonra şirketlerin kendi insanlarından kurtulup işleri yapay zeka ajanlarına devredeceği düşüncesi, uzmanların endişesini meşrulaştırıyor.

Tavukların seçiminden çok daha ötesinde bir durum

Bu durumun tavukların Noel Bayramı için oy vermesiyle karşılaştırılması doğru değil; aslında tavuklardan hediyeleri alıp almak, ağacı süslemek, yemeği hazırlamak ve sarhoş amcabayı güvenli biçimde yatağa kaldırmak istenmesi söz konusu. Tavukların buna direnmesi mantıklıdır. İş dünyası liderlerinin kendi hedeflerine farklı yaklaşmaları gerekiyor ve bu da bilgi aktarımının nasıl işlediğini anlamaktan geçiyor.

Bu noktada Harvard Data Science Review’da yayımlanan makalede eş yazarlarımla birlikte, yapay zekanın bilgiye erişim konusundaki teknik zorluğu çözmüş olduğunu savunuyoruz. Eskiden çok da düzenli olmayan ve korkutacak kadar büyük samanlıklar içinde iğne aramaya benzer bu süreçte, şimdi büyük dil modellerini kullanarak yapılandırılmamış verilere arama yapabilir ve sorularımızı sıradan bir dille yanıtlayabiliriz.

Yapay zeka, bilgiye erişim konusundaki teknik zorluğu çözmüştür. Artık yapılandırılmamış verilere arama yaparak sorularımızı sıradan bir dille yanıtlayabiliyoruz.

Harvard Data Science Review makalesi

Bilgi aktarımının gerçek mekanizmalarını anlamadan, işletmelerin kendi hedeflerine ulaşması zor görünüyor. Uzmanların uzmanlık bilgisini gizlice biriktirmesi, yalnızca bireysel bir savunma tepkisi değil; aynı zamanda sistemin yarattığı güvensizliğin doğal bir sonucudur.