RISC-V’de Standartlaşma: Açık Lisanslı Mimariden Kurumsallaşan Uluslararası Süreç.

Açık Kaynak ve Telifsiz Mimari Olarak RISC-V

RISC-V, RISC prensiplerine dayanan, telifsiz ve açık kaynak bir buyruk kümesi mimarisidir (BKM). x86 veya ARM gibi tescilli mimarilerden farklı olarak RISC-V, herhangi bir lisans ücreti ödenmeksizin özgürce uygulanabilmektedir. Teknik şartnameleri izin verici açık kaynak lisansları altında yayımlanan mimari, bu özelliği hem bağımsız araştırmacılar hem de büyük teknoloji şirketleri için cazip bir seçenek hâline getirmektedir.

Mimarinin temel tasarım felsefesi modülerliğe dayanır. Sabit, küçük bir taban buyruk kümesine isteğe bağlı uzantılar eklenerek mikrodenetleyiciden yüksek başarımlı sunuculara kadar geniş bir yelpazeye uyarlanabilir sistemler oluşturulabilmektedir. Bu modüler yaklaşım, mimarinin hem son derece küçük mikrodenetleyicilerde hem de çok çekirdekli yüksek başarımlı işlemcilerde kullanılmasına olanak tanımaktadır.

Açık Kaynak İmplementation’ın Akademik Kökeni

RISC-V, 2010 yılında Berkeley Üniversitesi’nde Krste Asanović önderliğinde başlatılmıştır. Mayıs 2010’da Asanović, Berkeley Paralel Hesaplama Laboratuvarı’nda açık kaynaklı ve telifsiz bir işlemci çekirdeğine ihtiyaç duyduğunu fark etmiştir. Mevcut seçenekleri —ARM, MIPS, OpenRISC, OpenSPARC— değerlendirmiştir; ancak bunların ya tescilli ya da tasarım açısından yetersiz olduğuna kanaat getirmiştir. Asanović, yüksek lisans öğrencileri Yunsup Lee ve Andrew Waterman ile birlikte başlangıçta “kısa, üç aylık bir proje” olarak tasarladığı yeni bir mimariye girişmiştir. Bu girişim, Berkeley Üniversitesi’nde 1981’den itibaren süregelen RISC araştırmasının beşinci halkasını oluşturduğundan mimari “RISC-V” adını almıştır.

İlk teknik şartname 2011 yılında BSD lisansı altında kamuya açılmıştır. İlk 28 nm FDSOI teknolojisinde tapeout 2011 yılında gerçekleştirilmiştir. Asanović ve Patterson, 2014 yılında yayımladıkları “Instruction Sets Should Be Free: The Case For RISC-V” başlıklı teknik raporda açık ve telifsiz bir buyruk kümesi mimarisinin gerekçelerini sistematik biçimde ortaya koymuştur.

Kurumsallaşma ve Standartlaşma Süreci

2015 yılında RISC-V mimarisine ilişkin fikri mülkiyetin sahipliğini, bakımını ve yayımlanmasını üstlenmek amacıyla RISC-V Vakfı kurulmuştur. Vakfın 36 kurucu üyesi bulunmaktaydı; 2018’den itibaren Linux Foundation operasyonel ve teknik destek sağlamaya başlamıştır.

Kasım 2019’da kurum, ABD ticaret düzenlemelerinden kaynaklanabilecek kısıtlamalara ilişkin endişeler nedeniyle İsviçre’ye taşınmaya karar vermiştir. Bu hamlenin gerekçesi “coğrafi düzenlemelerden bağımsız bir lisanslama yaklaşımı” benimsemekti; böylece herhangi bir ülkedeki üyelerin ihrat kontrol kurallarından etkilenmeden işbirliği yapabilmesi amaçlanmıştır. Mart 2020 itibarıyla İsviçre’nin Bern kantonunda kayıtlı kâr amacı gütmeyen bir dernek olarak RISC-V International adını almıştır.

RISC-V şartnamesinin farklı bölümleri ve uzantıları, teknik çalışma gruplarının incelemesinin ardından resmi olarak onaylanır (ratification). Taban tamsayı BKM’leri ile M, A, F, D uzantıları erken dönemde kararlı hâle gelirken; V (vektör) uzantısı 2021 yılında onaylanmıştır. İmtiyazlı (privileged) mimari şartnamesi de periyodik güncellemeler almaktadır; 2025 itibarıyla hem ayrıcalıksız hem ayrıcalıklı şartname sürümü 20250508 olarak damgalanmaktadır.

Endüstriyel Etki ve Benimsenme

Birçok büyük teknoloji şirketi ve araştırma kurumu RISC-V tabanlı donanım geliştirmekte; başta Linux olmak üzere pek çok yazılım ekosistemi bu mimariyi desteklemektedir. 2015’teki kuruluşundan bu yana RISC-V International üye tabanı dünya genelinde birkaç yüz kuruluşa ulaşmıştır.

SiFive, RISC-V şartnamesini yazan Krste Asanović ve Andrew Waterman tarafından 2015’te kurulan ve ticari RISC-V yongaları piyasaya süren ilk şirketlerden biridir. Western Digital, depolama ürünlerindeki mikrodenetleyici çekirdeklerini ARM’dan RISC-V’e geçirme kararını 2019 yılında duyurmuştur. Şirket yıllık milyarlarca çekirdek ürettiğini açıklayarak bu geçişi RISC-V benimsenme tarihinin en büyük ticari adımlarından biri hâline getirmiştir.

Alibaba Group’un yarı iletken kolu T-Head Semiconductor, XuanTie ürün serisini geliştirmektedir. T-Head, C910 çekirdeğinin RTL kaynak kodunu Apache 2.0 lisansı altında GitHub’da kamuya açmıştır. Bu adım, Çin teknoloji ekosisteminde RISC-V’in benimsenmesinin simgesi hâline gelmiştir.

ABD-Çin teknoloji gerilimlerinin ARM ve x86 gibi tescilli mimarilere erişimi kısıtlama olasılığı, Çinli araştırmacı ve üreticilerin RISC-V’e yönelimini hızlandırmıştır. Açık standartların innovasyon ekosistemini hızlandırdığı görüşü, Asanović ve Patterson’ın 2014 tarihli teknik raporunda da vurgulanmıştır. RISC-V, bu anlayışı işlemci mimarisine taşımaktadır: hiçbir lisans ücreti ödenmeksizin, herhangi bir ticari kısıtlamaya tabi olmadan özel ya da ticari amaçla gerçekleme yapılabilmektedir.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.