EFF’ye ait görsel (CC-by)
Ülkenin dört bir yanındaki mahkemelerde yayıncılar ve yaratıcılar, büyük yapay zekâ şirketlerini telif hakkıyla korunan eserleri üretken (generative) yapay zekâ modellerini eğitmekle dava ediyor. Bu davaları, yazarların ve yayıncıların Big Tech şirketlerinin kârından pay alma mücadelesi olarak sunan bir David-Goliath karşılaşması gibi görmek kolay. Ancak bu mücadele aslında çok daha büyük. Davada hiç temsil edilmeyen milyarlarca kişiyi etkiliyor; araştırmacılar, sanatçılar, aktivistler, gazeteciler, engelli kişiler ve çevrimiçi içerik erişip paylaşan herkes dahil.
İşte bu yüzden EFF, bu davalarda halkın haklarını savunmak için araya giriyor. Bugun EFF, In re OpenAI davasında mahkemenin kullanışlı kullanım (fair use) konusundaki kararinın dünya genelindeki insanları nasıl etkileyebileceğini açıklayan bir dostane dilekçe (amicus brief) sundu. Kullanışlı kullanım daraltılırsa, tıbbi araştırmalar ve soruşturmacı gazetecilik gibi halka fayda sağlayan çalışmalar engellenir, gizlilik koruma araçlarına erişim bile sınırlandırılır.

Açıkça konuşmak gerekirse: yaratıcılar ve işçiler, yapay zekâ alanlarını dönüştürürken destekmeye layık; Big Tech şirketleri ise verdikleri zararlardan sorumlu tutulmalı. Ancak telif hakkı sahiplerine web üzerinde daha fazla kontrol vermek bu iki amaca da ulaşmaz. Dava açanlar bu davalarda başarırsa, mahkemeler telif hakkı yasasını, güçlü medya ve tech şirketleri hariç herkesi zarara uğratacak biçimde yeniden yazmak zorunda kalır.
Kullanışlı Kullanımın Yeniden Yazılması Herkesi Kötüleştirir
Yapay zekâ modellerinin ihlal makinelerine dönüşeceği ve eğitildikleri eserlere son derece benzeyen eserler üreteceği yönündeki ilk tahminlerin temelsiz olduğu ortaya çıktı. Mahkemeler ayrıca, telif hakkıyla korunan eserlerin üretici yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanıldığı davalarda kullanmanın adil kullanım olarak kabul edildiğine karar verdi ve bu eğitim kullanımının eserleri tamamen farklı bir amaç için kullandığını tanıdı.
Bu davaların davacıları, kullanım dönüştürücü olsa bile, yapay zekâ modellerinin davacıların kendi eserleriyle rekabet edebilecek yeni, ihlal içermeyen eserler üretmesi nedeniyle yapay zekâ için eğitim amacıyla eserlerin kullanılması hâlâ haksızdır görüşünü öne sürüyor. Ayrıca, izinsiz veri kazınmasının veya indirilmesinin—bazı durumlarda ihlal içeren kopyaların bulunduğu sitelerden—bağımsız bir şekilde ihlal oluşturduğunu ve/veya söz konusu verinin sonraki tüm kullanımını haksız kıldığını iddia ediyorlar.
Bu argümanlar, faydalı araştırmaları ve haberliliği risk altına sokar. İlk olarak, izinsiz kopyalamanın adil kullanımı ortadan kaldırması durumunda, kanun hepimiz için fayda sağlayan dönüştürücü kullanımları hiçbir zaman koruyamaz. Araştırmacılar, gazeteciler ve diğer denetici gruplar bilgiyi yapay zekâ şirketlerinin yaptığı şekilde toplar—ancak bunu kamu yararını hizmet etmek, çoğu zaman da doğrudan Big Tech’in hesap sorarak için yaparlar. Örneğin, gazeteciler ve kâr amacı gütmeyen araştırmacılar, teknoloji şirketlerinin olası rekabeti engelleyen uygulamalarını araştırmak için “tarama” veya “kazınma” yöntemlerini kullandı ve X üzerinde yayınlanan yanıltıcı bilgi ve nefret içeriklerini inceledi. Veri edinme teknikleri, dev yapay zekâ şirketlerinin kullandıklarıyla neredeyse birebir aynıdır—ancak bu şirketlerin derin ceplerine sahip değillerdir.
Kullanıcıların telif hakkıyla korunan malzemenin meşru şekilde elde edildiğini göstermesini gerektirmek, günlük internet kullanımını da tehdit eder. EFF’nin savunu yazısında açıklandığı gibi, bu gereklilik “e-postaları açmak, gömülü bir bağlantıya tıklamak, siteleri ziyaret etmek, resim paylaşmak, müzik yayınlamak ve video izlemek gibi rutin çevrimiçi faaliyetler aracılığıyla her gün kolektif olarak yaptığımız milyarlarca kopyaya hukuki şüphe düşürür. Bu faaliyetlerin tümü ara sıra kopyalama gerektirir.”
Fair use, yani “adil kullanım”, internette her tıkladığımız görüntü, video ve makalenin kaynağını takip etmek, tüm hakların açık olup olmadığını sağlamak zorunda kalmadan özgürce dolaşmamızı sağlayan kavramdır.
Ayrıca, hak sahiplerinin yapay zekâ ile üretilen eserlerden kaynaklanan rekabet konusunda anlaşılır kaygıları olsa da, telif hakkı yasaları ilk yayın yapan yazarları korumak için değil, yeni yaratımları teşvik etmek için mevcuttur. Dava açanların iddiasına göre, kimse devlerin omuzlarında duramazdı. Telif hakkı, insanların sevilen bir romanın veya türün temalarından ilham alan yeni kitaplar yazmasını engelleyebilir ya da akademisyenlerin önceki araştırmalardan derledikleri içgörüleri özetleyen literatür taramalarını yayınlamalarını engelleyebilir; sadece okurlar bu yeni eserleri ilk çıkanlardan daha çok tercih edebilir diye.
Son olarak, genel amaçlı yapay zekâ modelleri ne belirli bir pazara yönelik eserler üretmek için tasarlanmıştır ne de genellikle böyle kullanılırlar. Bu modeller tıp, bilim, gazetecilik, sanat ve erişilebilirlik alanlarında yeni içgörüler ve araçlar üretmek amacıyla kullanılmıştır. Örneğin, Be My AI adlı yapay zekâ destekli bir araç, kör ya da düşük görme yetisine sahip kişiler için görsel açıklamalar sağlamak amacıyla OpenAI’nin GPT modellerini kullanmaktadır. Üretken araçlar ayrıca bilim dünyasındaki araştırmaları hızlandırmış ve araştırmacılar bu araçları daha önce tedavi edilemez sayılan hastalıklar için yeni tıp tedavileri ve ilaçları geliştirmek amacıyla kullanmıştır.
Zorunlu Lisanslama Büyük Teknoloji Şirketlerini Yerleşik Hale Getirir
Bazı yaratıcılar ve yayıncılar, yapay zekâ geliştiricilerinin sadece bir lisans alması gerektiğini savunuyor. Ancak kullanılan her eser için izin talep etmek, en büyük şirketlere küçük rakiplerine karşı devasa avantajlar sağlar ve akademik araştırmaları engeller. Profesör Lawrence Lessig’in yeni belirttiği gibi:
Eğer tüm eğitim bir lisans gerektiriyorsa, ancak eğitim maliyetlerini karşılayabilecek birkaç teknoloji devi kalır. Bu, yazarların açgözlü olması için değil, telif hakkı sisteminin insanlığın bildiği en verimsiz mülkiyet sistemi olması için.
Ayrıca, birçok durumda yaratıcıların bu lisanslama anlaşmalarından yararlanmaları beklenmiyor. Medya ve eğlence devi şirketler, on yıllardır kendileri ile düşük ücretle çalışan sanatçılar arasındaki dengesizliği sömürüyor. Yaratıcılara telif hakkı kapsamında daha fazla hak vererek onlara yardım etmeye çalışmak, Cory Doctorow’un da belirttiği gibi, dayak yiyen bir çocuga yardım etmeye çalışırken, dayakçıya çocuğun parasını alması için daha fazla harcalık para vermek gibi bir şey. Sanatçılar bugün plak şirketlerinden veya yayıncılardan iyi anlaşmalar elde etmiyor; zaten telif haklarına sahip olan bu şirketlerin, yapay zekâyı besleyen verilere sahip olduktan sonra sanatçılarla daha adil davranacağı düşünülecek bir neden yok.
Yapay Zekânın Geleceği Büyük İçerik veya Büyük Teknoloji Şirketlerine Bırakılamaz
Yapay zekâ teknolojileri hepimizi etkileyecek ve telif hakkı kanunu, bu sonuçların çoğunu ele almaya uygun değil. Bu teknolojileri düzenleyen kurallar, halka hizmet eden kurallar olmalı—sadece on yıllarca telif hakkı davaları açmaya veya milyarlarla anlaşmaya gücü yeten az sayıda şirkete değil.


Bu Gelişmeyi Toplulukta Değerlendirin
Haber hakkındaki düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi ve teknik sorularınızı topluluk üyeleriyle anlık olarak tartışın.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




Söz sizde.
Deneyiminizi, sorularınızı ve katkılarınızı paylaşın. E-posta adresiniz yayımlanmaz.