Tanımlanabilir mağdur etkisi Nedir?
Bu madde, sayarbilgi kavram dizini kapsamında hazırlanmış bir sözlük incelemesidir.
Tanımlanabilir Mağdur Etkisi
Tanımlanabilir mağdur etkisi, bireylerin belirli ve tanımlanabilir bir kişinin yaşadığı zorluklar karşısında, aynı ihtiyaca sahip ancak geniş ve belirsiz şekilde tanımlanmış bir gruba kıyasla daha fazla yardım etme eğilimidir. Bu fenomen, insanların somut bir bireye odaklandıklarında duygusal tepki vermeye ve yardım sunmaya daha yatkın olduklarını gösterir.
Bu kavram iki temel bileşenden oluşmaktadır: Bireylerin tanımlanmış bir mağdura, tanınmayan bir mağdura kıyasla daha fazla yardım etme eğilimi ve tek bir tanımlanmış mağdura, bir grup tanımlanmış mağdura kıyasla daha fazla yardım sunma eğilimidir. Bu durumun bir bilişsel sapma (cognitive bias) olarak kabul edilmesinin nedeni, sonuççu (consequentialist) bakış açısına göre, N adet tanınmayan mağdur için N katı kadar yardım sunulamamasıdır.
Tanımlanabilir mağdur etkisinin bir yansıması olarak tanımlanabilir fail etkisi (identifiable perpetrator effect) kavramı da bulunmaktadır. Araştırmalar, bireylerin cezalandırılacak kişi belirli ve tanımlanmış olduğunda, kendi maliyetleri pahasına olsa dahi bu kişiye yönelik yaptırım uygulamaya daha yatkın olduklarını göstermektedir.
Bu etkinin günümüzdeki kavramsal çerçevesi büyük ölçüde Amerikalı ekonomist Thomas Schelling‘e atfedilmektedir. Schelling, belirli bir kişiye verilen zararın “kaygı ve duygu, suçluluk ve huşu, sorumluluk ve din” gibi duyguları tetiklediğini; ancak istatistiksel ölümlerle karşılaşıldığında bu etkileyici unsurların büyük ölçüde kaybolduğunu belirtmiştir.
Tarihsel figürler arasında bazı ifadeler bu etkinin tipik örnekleri olarak kabul edilir. “Bir ölüm trajedidir; bir milyon ölüm istatistiktir” sözü, yaygın ancak hatalı bir şekilde Joseph Stalin’e atfedilirken; “Kitleye bakarsam asla harekete geçmem. Birine bakarsam, geçerim” ifadesi Teresa Ana’ya atfedilmektedir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons
