Uyku Eksikliğinin Gizli Bedeli: Metabolizma ve Hareketlilik Üzerindeki Etkileri
Columbia Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, uykusuzluğun sadece sabah yorgunluğuyla sınırlı kalmadığını, vücut ağırlığı ve günlük hareketlilik üzerinde doğrudan etkileri olduğunu ortaya koyuyor. Yapılan çalışmada, yaklaşık altı hafta boyunca uyku sürelerini 80 dakika kadar azaltan yetişkinlerin, bu süreçte yaklaşık bir pound (0,45 kg) ağırlık artışı yaşadıkları ve gün içinde çok daha az hareket ettikleri tespit edildi.
Uyku yetersizliği ile obezite arasındaki ilişkiye dair mevcut bilgiler büyük ölçüde, aşırı uyku kısıtlamasına maruz kalan bireyler üzerinde yapılan kısa ve yoğun çalışmalara dayanıyor. Bu tür çalışmalar, ciddi uyku mahrumiyetinin iştah dengesini bozduğunu ve aşırı yemeye yol açarak zamanla kilo artışına katkıda bulunduğunu kanıtlıyor. Ancak, çoğu insan birkaç günden fazla süren bu denli ağır bir kısıtlamaya dayanmakta zorlanıyor.
Columbia Üniversitesi’nden Profesör Marie-Pierre St-Onge, mevcut çalışmaların sadece uç koşullar altındaki sonuçları gösterdiğini belirtiyor. Birçok Amerikalı gibi her gece 5 veya 6 saat uyuyarak hafif düzeyde uykusuzluk yaşayan bireylerin kilo alıp almayacağının netleşmesi için daha geniş kapsamlı bir gözlem gerekiyor. Bu noktada araştırmacılar, yetişkinlerin yaklaşık %30’unun benimsediği kronik ve hafif uyku eksikliğinin etkilerini incelemek amacıyla 95 kişilik bir grup üzerinde çalışmaya başladı.
Çalışmaya dahil edilen katılımcılar, normal alışkanlıklarının olduğu 7-8 saatlik uyku süresini korudukları bir dönem ile uyku saatlerini 90 dakika erteledikleri altı haftalık bir dönemi kapsayan iki aşamalı bir sürece dahil edildiler. Bu süreç boyunca katılımcıların uyku kaliteleri, aktivite seviyeleri, vücut ağırlıkları, bel çevresi ölçümleri ve iştahı etkileyen hormon seviyeleri sürekli olarak takip edildi.
Tarihsel bir perspektiften bakıldığında, insan biyolojisinin ritmik döngülerle uyum içinde yaşadığı dönemlerden modern dünyanın düzensiz yaşam tarzına geçişi, metabolik sorunların temelini atmıştır. Örneğin, 19. yüzyılın sonlarında sanayileşme ile birlikte çalışma saatlerinin uzaması ve gece uykusunun kesintiye uğraması, vücudun doğal ritmini bozarak kronik sağlık sorunlarını tetiklemiş; bu durum günümüzde modern toplumda obezite ve kalp hastalıkları gibi problemlerin yaygınlaşmasında kritik bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Modern yaşamın getirdiği bu “kronik” uyku eksikliği, aslında vücudun biyolojik saatine yönelik uzun vadeli bir müdahale niteliği taşıyor.
Columbia Üniversitesi’nden Dr. Faris Zuraikat, kısa süreli uyku kısıtlamasıyla gözlenen bir poundluk ağırlık artışının ilk bakışta çok büyük görünmediğini ancak bunun sadece altı haftalık bir süreçte gerçekleştiğini vurguluyor. Araştırmanın temel amacı, modern bireylerin günlük yaşamında karşılaştığı kronik durumları simüle etmekti. Zuraikat, bu veriler yıllık bazda değerlendirildiğinde, her gece bir buçuk saatten az uyku kaybının klinik olarak anlamlı ve ciddi bir kilo artışına yol açabileceğini ifade ediyor.
Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu ise hareketsiz geçen süredeki artıştır. Uyku kısıtlaması döneminde, katılımcıların günlük ortalama hareketliliğinin azaldığı ve hareketsiz kaldıkları sürenin toplamda 17 dakika arttığı saptandı. Bu artışın erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda günde yaklaşık 30 dakikaya kadar çıktığı gözlemlendi. Dr. Zuraikat, katılımcıların uyku süreleri kısaldığında daha uzun süre uyanık kalmalarına rağmen, bu süreyi aktif geçirmek yerine hareketsiz kalmayı tercih ettiklerini belirtiyor. Hareketsiz yaşam tarzının kronik hastalık riskini artırdığı bilindiği için bu durum kritik bir bulgu olarak kaydedildi.
Profesör St-Onge, yeterli uyku almanın sadece kilo kontrolü sağlamakla kalmayıp aynı zamanda kalp hastalığı ve diyabet gibi obeziteyle bağlantılı ciddi sağlık sorunlarının riskini azaltmada önemli bir rol oynadığını belirtiyor. Yetişkinlik döneminde ağırlık artışını dengelemek için sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteye odaklanmak çoğu zaman sürdürülebilirliği zor olan, karmaşık süreçlerdir; bu noktada uyku, vücudun kendi savunma mekanizmasını koruması için temel bir taş oluşturuyor.
Bu kapsamlı çalışma, çalışma detaylarıyla bu ay Annals of Internal Medicine dergisinde yayımlandı.
Faris M. Zuraikat et al. Prolonged Short Sleep and Its Effect on Body Weight and Composition: A Pooled Analysis of Randomized Trials. Annals of Internal Medicine, published online July 7, 2026; doi: 10.7326/ANNALS-25-01660