Sen sinema, dizi ve eğlence endüstrisini analiz eden prestijli bir kültür-sanat yazarı.
Endonezya’da kuş şarkı yarışmaları, türlerin yok olmasına yol açıyor
Sukabumi, Endonezya’daki ana minibüs terminali, güneşin batışıyla birlikte sessizleşen bir yer gibi görünüyordu. Ancak arkadaki açık alanda, yüzlerce adam toplanmış, sigara dumanları arasında heyecan dorukta. Bölgenin en büyük kuş şarkı yarışmalarından biri başlıyordu ve ödül olarak bir motosiklet de vardı.
Güneş batarken, minik bahçe kuğularından devasa oriental magpie-robinlere kadar çeşitli türler, 10 dakikalık performanslarıyla dikkat çekiyordu. Ardından sahneye, popüler ve gösterişli beyaz karınlı şamalar geldi ve kalabalık sessizleşti.
Sahip olanlar, kuşlarına son teşvikleri vererek kafeslerinden uzaklaştılar. Hakemler, not defterleriyle her kuşu değerlendiriyordu: şarkı, tutarlılık, ses yüksekliği ve gösteri yeteneği. Son iki kuş kaldıktan sonra, “Baby White” adlı şama galip geldi ve kalabalık coştu.
Endonezya’da kuş besleme geleneği köklü. Özellikle şarkıcı kuşlar, melodik şarkıları ve renkli tüyleriyle koleksiyonerlerin ilgisini çekiyor. Harry Gunawan, 78 yaşında bir iş adamı ve 39 şamanın sahibi. “Kuşları hobi olarak besliyorum, stresi azaltıyor ve biraz para kazanıyorum,” diyor. Yeni motosikletini beklerken, ödüllü “Baby White” adlı şamasını gururla izliyordu.
Gunawan’ın şamaları, Java adasında yaşayan 66 milyon ila 84 milyon kuşun sadece bir kısmı. Bu sayı, Endonezya nüfusunun %56’sına denk geliyor ve her üç haneden birinde kuş bulunuyor. Beyaz karınlı şamalar ve oriental magpie-robinler bu sayının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Ancak vahşi kuşların daha iyi şarkı söylediği düşünülüyor, bu yüzden ormanlardan yakalanıp Jakarta, Surabaya gibi büyük şehirlere taşınıyorlar. Yolculukta hayatta kalma oranı düşük; %30 ila %80 arasında değişiyor.
Bu hobi ve şarkı yarışmaları, bazı türlerin yok olmasına ve diğerlerinin tehlike altında olmasına neden oluyor. Bu durum “Asya şarkıcı kuşu krizi” olarak adlandırılıyor.
Agung Nur Haq, Wak Gatak Şarkıcı Kuş Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi’nde görevli bir uzman. “Ormanlar sessizleşiyor,” diyor.
Uzmanlar, acil önlemler alınması gerektiği konusunda uyarıyor. Alexander Lees, Manchester Metropolitan Üniversitesi’nden bir biyolog. “Eğer hiçbir şey yapılmazsa, ‘boş orman sendromu’ yaşayabiliriz. Ormanlar göründüğü gibi yemyeşil olabilir, ancak hayvanlardan yoksun olabilir.”
Kuşlara olan talep
Yasa dışı kuş ticareti, Güneydoğu Asya’da Vietnam, Tayland, Malezya ve Singapur gibi ülkelerde de yaygın. Ancak Chris Shepherd, Kanada merkezli Center for Biological Diversity’den bir uzman. “Endonezya’daki şarkıcı kuşu ticareti dünyanın en büyüklerinden biri. Bu çok korkutucu.”
Endonezya, 1800 kuş türüne ev sahipliği yapıyor; bu sayı ABD’nin iki katı. Yaklaşık beşinde pet pazarlarında bulunuyor; bunlar arasında koruma altında olanlar, tehlike altındaki ve endemik türler de var. Örneğin, Javan yıldız kuşu sadece 250 birey kalmış durumda.
Tahminlere göre, Endonezya nüfusunun %30’u, yani yaklaşık 90 milyon insan, vahşi kuşları besliyor. Bu da 164 milyon ila 187 milyon kuşun yakalanmasına neden oluyor.
Lees, “Kafeste olan kuşların sayısının, ormandaki kuşlardan fazla olabilir,” diyor.
Endonezyalıların kafesteki kuşlara olan ilgisi, yüzyıllardır süren bir inanıştan kaynaklanıyor: Bir erkeğin başarılı olması için eş, ev, araç, geleneksel bıçak ve kuş bulunması gerekiyor. Kuş, erkeğin daha yumuşak yönlerini temsil ediyor ve hem işe hem de eğlenceye zaman ayırmasını sağlıyor. 2025’te yapılan bir araştırmada, kuşların şarkı yeteneğinin talep üzerinde en büyük etken olduğu tespit edildi; ardından nadir, endemik veya gösterişli türler tercih ediliyor.
Şarkı yarışmaları da bu talebi artırıyor. Bu yerel veya bölgesel etkinlikler genellikle aylık veya haftalık olarak düzenleniyor ve 1000’e kadar kuş katılıyor.
Benjamin Mirin, Cornell Üniversitesi’nden akustik biyolog ve Creative Conservation Lab’ın kurucusu. “Bu yarışmalar, sahiplerine prestij ve para kazandırıyor; bazıları için bu, yıllık gelirlerinin on katı olabilir,” diyor. Yarışmacılar ayrıca özel kupalar, keçiler, motosikletler ve hatta arabalar kazanabiliyor.
Mirin, kuşların vahşi ortamlarda daha iyi şarkı söylediği düşüncesi nedeniyle yarışmaların bazı türlerin yok olmasına katkıda bulunduğunu belirtiyor.
Uluslararası Doğa Koruma Birliği tarafından oluşturulan bir uzman grubu, Asya’da ticaretin en çok etkilediği 52 türü belirlemiş. Bunlar arasında straw-headed bulbul ve Bali starling bulunuyor. Endonezya yasaları, 500’den fazla kuş türünün yakalanmasını ve ticaretini yasaklıyor; ancak birçok şarkıcı kuş da bu yasanın dışında kalıyor.
Bir umut ışığı: Wak Gatak
Hükümet yetkilileri, kaçak olarak getirilen kuşları bulmakta başarılı olsalar da, onları barındıracak bir yerleri olmadığı için genellikle müdahale edemiyorlar. Bu sorunla başa çıkmak için, Planet Indonesia adlı sivil toplum kuruluşu tarafından Wak Gatak şarkıcı kuşu kurtarma ve rehabilitasyon merkezi kuruldu.
Merkezin amacı, yetkililerin daha sık kuşları ele geçirmesini sağlamak ve aynı zamanda kuşların refahını güvence altına almak. Merkezde, malnourished, tüylü, leg fractures gibi sorunlar yaşayan kuşlara bakım sağlanıyor.
Merkez, Endonezya’daki tek şarkıcı kuşu kurtarma merkezi. Ancak bu merkezin kapasitesi sınırlı; sorunun çözümü için daha fazla çaba gerekiyor.
Uzmanlar, sorunu çözmek için çok yönlü bir yaklaşım gerektiğini vurguluyor: tüketimi azaltmak, bilinçlendirme çalışmaları yapmak ve yasal düzenlemeleri sıkılaştırmak.
Kaynak: Popular Science