“Televizyonu kapatın, yoksa beyniniz çürür!” Bu ifade, nesilden nesile aktarılan bir uyarıdır. “Çürüme” kelimesi abartılı olsa da, yeni araştırmalar aşırı televizyon izlemenin beyin sağlığı üzerinde önemli etkilere sahip olabileceğini gösteriyor.
Alzheimer’s and Dementia: Journal of the Alzheimer’s Association dergisinde yayınlanan bir araştırma, orta yaşta sık televizyon izleyen yetişkinlerin daha sonra hafızayla ilişkili beyin bölgelerinde daha küçük hacimlere sahip olduğunu buldu. Ayrıca, bu kişilerin frontal ve oksipital loblarında azalma ve beynin beyaz cevherinde daha fazla hasar vardı; bu değişiklikler yaşlanma, inme riski, bilişsel gerileme ve demansla ilişkilendirilmiştir.
“Yıllardır insanların ne kadar oturduğuna odaklandık. Bulgularımız, aynı zamanda otururken neler yaptıklarına da dikkat etmemiz gerektiğini gösteriyor,” diyor USC Dornsife College of Letters, Arts and Sciences’da biyoloji ve antropoloji profesörü olan David Raichlen ve çalışmanın kıdemli yazarı.
Önemlisi, sonuçlar yalnızca hareketsizlikle açıklanamadı. Diğer hareketsiz davranışlarla aynı beyin örüntüleri ilişkili değildi; bu da bir kişinin otururken yaptığı aktivitenin, araştırmacıların eskiden düşündüğünden daha önemli olabileceğini gösteriyor.
Oturma Alışkanlıklarını Takip Etmek
Araştırma ekibi, ortalama 53 yaşında olan yaklaşık 1700 yetişkine ait verileri inceledi. Katılımcılar, kardiyovasküler ve beyin sağlığına odaklanan uzun vadeli bir ABD nüfus çalışması olan Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) Çalışmasına dahil edilmişti (1987-1989).
Katılımcılar, “hiçbir zaman/nadiren” ile “çok sık” arasında değişen bir ölçek kullanarak boş zamanlarında ne sıklıkla televizyon izlediklerini bildirdiler. Ayrıca, çalışma günlerinin ne kadarını oturarak geçirdiklerini de belirtmeleri istendi.
20 yılı aşkın bir süre sonra, katılımcılara beyin MR görüntüleri çekildi. Televizyonu “hiç” veya “nadiren” izlediklerini belirten kişilerle karşılaştırıldığında, televizyonu “çok sık” izleyenlerin beynin genelinde yapısal farklılıklar gösterdiği bulundu.
Daha Küçük Beyin Bölgeleri ve Daha Fazla Beyaz Madde Hasarı
Sık televizyon izleyenlerde, Alzheimer hastalığının erken belirtileriyle ilişkili bölgelerde daha küçük hacimler gözlemlendi. Ayrıca, serebral küçük damar hastalığının bir işareti olan beyaz madde hiperintensitelerinde artış vardı ve bunlar bilişsel gerileme ve demansla ilişkilendirilmiştir.
Bu grupta ayrıca, planlama, karar verme gibi önemli işlevleri yerine getiren frontal loblarda ve görsel işlemenin merkez üssü olan oksipital loblarda da azalma vardı. Bu farklılıklar, araştırmacılar fiziksel aktivite, diyabet, vücut kitle indeksi, sigara kullanımı ve alkol tüketimi gibi faktörleri hesaba kattıktan sonra bile devam etti.
Bu çalışmanın bazı sınırlamaları vardı. Televizyon alışkanlıkları katılımcılar tarafından rapor edildiği için, doğrudan ölçüme göre daha az kesin olabilir. Ayrıca, çalışma başlangıcında MR görüntüleri alınmamıştı. Başlangıçtaki görüntülemeyi içeren gelecekteki çalışmalar, beyin yapısındaki değişikliklerin nasıl ortaya çıktığına dair daha güçlü kanıtlar sağlayabilir.
Neden Tüm Oturma Alışkanlıkları Aynı Etkiyi Göstermez?
En şaşırtıcı bulgulardan biri, oturmanın kendisinin gözlemlenen beyin farklılıklarının temel nedeni olmayabileceğiydi.
Çalışma günlerinin büyük bir kısmını oturarak geçiren kişilerde, frontal ve oksipital loblarda daha büyük hacimler ve beyaz madde hiperintensitelerinde daha düşük seviyeler gözlemlendi. Bu örüntüler, televizyon izleyenlere göre daha iyi beyin sağlığına işaret ediyor.
Çalışma yazarları, bunun olası bir açıklamasının, birçok oturarak yapılan işin problem çözme, konsantrasyon ve diğer zihinsel uyarıcı aktiviteleri içermesi olduğunu belirtiyor. Başka bir deyişle, zihinsel olarak aktif oturmanın, pasif televizyon izlemekten farklı etkileri olabilir.
Beyin Değişiklikleri Erkeklerde Daha Belirgin
Araştırmacılar ayrıca cinsiyetler arasında farklılıklar buldular. MR verilerini cinsiyete göre analiz ettiklerinde, televizyon izleme ve oturarak çalışma ile ilişkili beyin değişikliklerinin çoğunun erkeklerde daha belirgin olduğu görüldü.
Bu sonuç, bu davranışlarla ilişkili beyin etkilerine karşı erkeklerin özellikle savunmasız olabileceğini düşündürmektedir; ancak neden böyle olduğuna dair daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Bu bulgular, hareketsiz davranışların karmaşıklığını vurgulamaktadır ve gelecekteki sağlık önerilerinin daha spesifik hale getirilmesi gerekebileceğini göstermektedir. Doktorlar artık hastalarına sadece daha az oturmalarını söylemek yerine, aynı zamanda televizyon izleme süresini sınırlamalarını ve oturduklarında daha zihinsel olarak uyarıcı aktiviteler seçmelerini teşvik edebilirler.
“Halkı sık sık oturmaktan kaçınmaları konusunda teşvik ediyoruz, ancak uzmanlar bu öneriyi, çünkü bunların beyin sağlığı üzerinde farklı etkilere sahip olduğu görülüyor, aynı zamanda yapılan aktivitelere de genişletmek isteyebilirler,” diyor çalışma yazarı Natan Feter.
Bu Çalışma Hakkında
Bu çalışmanın yazarları arasında David Raichlen ve Natan Feter’in yanı sıra Anamika Nanda, Mark Lai, Rand Wilcox ve Sarah Hourihan (USC Dornsife), Daniel Aslan (Harvard Üniversitesi), Jayne Feter (Universidade Federal do Rio Grande do Sul), M. Katherine Sayre (University of California, Santa Barbara), Pradyumna Bharadwaj, Madeline Ally, Hyun Son, Yann Klimentidis, Amit Arora ve Gene Alexander (University of Arizona), Silvio Maltagliati (USC Dornsife ve Université Bretagne Sud) bulunmaktadır.
Bu araştırma, Ulusal Sağlık Enstitüsü’nden P30AG072980, P30AG019610, R56AG067200, R01AG064587 ve R01AG072445 numaralı hibe fonları ile Arizona Eyaleti, Arizona Sağlık Hizmetleri Bakanlığı ve McKnight Brain Research Foundation’ın desteğiyle yapılmıştır.
Kaynak: Sciencedaily