İnsanlar, mutluluğun dünyadaki en önemli şey olduğuna inanır. Ancak, mutluluğu nasıl bulacağımızı bilmekte pek de iyi sayılmayız. Yabancılarla konuşmaktan kaçınmaya, kendimizi daha iyi hissetmek için bir şeyler almaya kadar, işe yaramayan birçok şeyi deneriz. Dahası, mutluluk arayışı bile ters tepebilir. İşte mutluluk araştırmalarının dünyasından bazı ilginç bilimsel bulgular.
Yabancılarla konuşmak aslında iyi gelir
İnsanlar sosyal canlılardır, ancak kendimiz hakkında bunu pek de bilmeyiz. 2014 yılında Nicholas Epley (Chicago Üniversitesi) ve Juliana Schroeder (California Üniversitesi) tarafından yapılan bir araştırma, insanların ihtiyaçları hakkındaki algıları ile gerçek istekleri arasında tuhaf bir boşluk olduğunu gösterdi. Araştırmacılar, toplu taşıma araçlarında seyahat eden kişilerden üç şeyden birini yapmalarını istedi: bilinçli olarak bir yabancıyla sohbet etmek, iletişim kurmamak veya normalde yaptıkları gibi yolculuk yapmak. İlk gruptaki kişiler, yani yabancıyla sohbet edenler, daha olumlu bir deneyim yaşadıklarını bildirdiler. İlginç olan şu ki, katılımcılar bunun tersinin olacağını düşünmüşlerdi; yani bir yabancı ile konuşmanın yolculuğu daha kötü hale getireceğini düşünüyorlardı.
Aynı araştırmacılar ve diğerleri tarafından yapılan 2022 tarihli bir inceleme, insanların sosyal etkileşimlerin faydalarını sürekli olarak düşük tahmin ettiklerini ve bunun da kendilerine zarar verdiğini gösterdi. Görünüşe göre insanlar, yabancılarla konuşmanın hayatlarını daha kötü hale getireceğine inanıyorlar, oysa gerçekte tam tersi oluyor.
2020 yılında Self and Identity dergisinde yayınlanan bir meta-analiz, insanların neden yabancılarla konuşmaktan kaçındığını anlamaya çalıştı ve birçok nedeni buldu. Çalışmada, “İnsanların sohbetin keyifli olmayacağından, partnerlerinin hoşlanmayacağından, sohbete devam edemeyeceklerinden endişelenmeleri ile partnerlerinin sohbetten hoşlanmayacağı, kendilerinden hoşlanmayacağı veya sohbete devam edemeyeceği konusundaki endişeleri arasında bir ilişki vardı. Araştırmacılar ayrıca, “İnsanların önceden yaptıkları tahminler ile konuşma sonrasında yaşadıkları deneyimler karşılaştırıldığında, tüm korkuların abartılı olduğu ortaya çıktı.”
Kısacası, kendinizi biraz daha iyi hissetmek istiyorsanız, tanımadığınız biriyle sohbet etmeyi deneyin. Araştırmalar bunun yardımcı olacağını gösteriyor. Bu durum, Brave New World romanındaki gibi tamamen farklı bir toplum yaratmayacak olsa da, küçük bir adım olabilir.
Para değil, zaman önemlidir
Parayla mutluluk arasındaki ilişki klasik bir konudur, ancak çoğu insan daha fazla parayla daha mutlu olacaklarını düşünürler. Ancak araştırmalar, mutluluğu daha çok etkileyen başka bir faktör olduğunu gösteriyor: zaman.
2019 yılında Science Advances dergisinde yayınlanan bir çalışmada, araştırmacılar yaklaşık 1000 üniversite öğrencisinden para mı yoksa zaman mı daha önemli olduklarını sordular ve bir yıl sonra onlarla tekrar iletişime geçtiler. Sonuçlar açıkça gösteriyordu: “Zamanı paraya tercih eden katılımcılar, bir yıl sonra daha tatmin edici aktiviteler seçmişlerdi ve daha mutluydiler.”
Paraya odaklanmak, diğer ilgi alanlarını göz ardı etmek, mutluluğa yol açmaz. Elbette para sizi mutlu etmeyebilir, ancak doğru şekilde harcandığında mutluluğu artırabilir. 2018 yılında UCLA ve Harvard Business School’daki araştırmacılar tarafından yapılan bir inceleme, fiziksel nesnelerin genellikle mutluluğu artırmadığını gösterdi. Peki ne işe yarar? “Prosocial harcamalar, deneyimsel alımlar ve zaman satın almak,” diyor çalışma.
Prosocial harcama, başkalarına fayda sağlamak için para harcamaktır; örneğin bir hediye almak veya hayır kurumuna bağış yapmak. Deneyimsel alımlar, tatil yapmak veya canlı bir etkinliğe katılmak gibi deneyimler için para harcamaktır. Zaman satın almak ise temizlikçi tutmak gibi görevleri başkalarına devretmektir. Çalışmanın sonucunda, “Materyalistik alımların genellikle mutluluğu artırmadığı, ancak sosyal harcamaların, deneyimsel alımların ve zamanın mutluluğu artırdığı gösterilmiştir.”
Eğer bütçeniz kısıtlıysa, bu tavsiye pek de işe yaramayabilir. Ancak biraz paranız varsa ve daha mutlu olmak istiyorsanız, fiziksel nesneler yerine sosyal bir aktiviteye katılmayı, bir deneyim yaşamak veya zaman kazanmak için bir şeyler yapmayı düşünebilirsiniz.
Mutluluk arayışı ters tepebilir
İnanması zor olabilir, ancak mutluluğu aramaya çalışmak bile işe yaramayabilir. Araştırmalar, mutluluğun doğrudan elde edilebilecek bir şey olmadığını gösteriyor.
2011 yılında University of Denver ve diğer kurumların araştırmacıları tarafından yayınlanan bir çalışma, mutluluğa odaklanmanın “kendini sabote edici” olabileceğini göstermiştir. Çalışmada iki farklı deney yapılmıştır. İlk deneyde, kadın katılımcılardan hayatlarında stres yaşadıklarında mutluluğun önemine odaklanmaları istenmiştir. Araştırmacılar, “Mutluluğun önemine odaklanmak, düşük stres seviyelerinde bile daha az mutlulukla sonuçlanabilir” sonucuna varmışlardır.
İkinci deneyde ise katılımcılara bir film izletilmiş ve bazılarına mutluluğun önemi hakkında bir metin okutulmuştur. Sonuçlar şaşırtıcıydı: “Mutluluğun önemine odaklanan kişiler, mutlu bir film izledikten sonra bile daha az pozitif duygular yaşadılar.” Başka bir deyişle, mutluluğu aramak, aslında mutluluktan uzaklaşmaya neden olabiliyor. Çalışmanın sonucunda, “İnsanların hayal kırıklığına uğramalarını önlemek için, mutluluğun önemine odaklanmamak daha iyi olabilir” denmiştir.
Peki ne yapmalı? Çalışmanın sonunda, “John Stuart Mill’in önerdiği gibi, kişisel mutluluğa odaklanmak yerine, diğer şeylere odaklanmak daha faydalı olabilir” denmiştir. Bu durum, olumsuz duyguları kabul etmenin bir yolu olabilir.
2017 yılında University of Toronto ve University of California, Berkeley’deki araştırmacılar da benzer sonuçlara ulaşmışlardır. Çalışma, “Duygusal deneyimleri kontrol etmeye çalışmak, daha kötü duygulara ve daha düşük psikolojik sağlığa yol açabilir” sonucuna varmıştır.
Bu, mutluluğu elde etmek için hiçbir şey yapamayacağınız anlamına gelmiyor. Ancak mutluluğa odaklanmak ve duygularınızı kontrol etmeye çalışmak genellikle işe yaramaz.
Kaynak: Popular Science