Fosil Kayıtlarında Sessiz Tanıklık: Dinozor Kemiklerindeki Isırık İzlerinin Çözümü
Wyoming’in Lance Formasyonu bölgesinde bulunan bir Edmontosaurus çene kemiği parçası, araştırmacılar için başlangıçta oldukça kafa karıştırıcı bir tablo sunuyordu. Kemik üzerinde yan yana dizilmiş, küçük ve çokgen şeklindeki delikler, neredeyse modern bir timsahın diş dizilimiyle birebir örtüşüyordu. Aynı fosil yatağında daha önce bulunan timsah dişleri nedeniyle, bu izlerin ilk bakışta bir timsah saldırısından kaynaklandığı varsayımı oldukça güçlü görünüyordu.
Ancak kemik parçası bilgisayarlı tomografi (CT) tarayıcısına girdiğinde gerçekler değişmeye başladı. Her bir deliğin kemiğin iç kısmına doğru farklı açılarla yöneldiği ve aslında dışarıdan gelen bir darbe değil, kan damarları ve sinirler için doğal geçiş yolları oluşturduğu anlaşıldı. Bu tür yanıltıcı bulgular, paleontolojinin en temel zorluklarından birini hatırlatıyor: Doğanın şekillendirdiği anatomik yapıları, canlıların bıraktığı fiziksel izlerden ayırt etmek. Tıpkı erken dönem arkeolojisinde taş aletleri incelerken doğal aşınma izlerini insan eliyle yapılmış bilinçli kesiklerden ayırmak için gelişmiş analiz yöntemlerinin kullanılması gerektiği gibi, paleontologlar da kemikteki her çukuru bir saldırı kanıtı olarak kabul etmeden önce biyolojik ve yapısal detayları titizlikle incelemek zorundadır.
PLOS ONE dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışmada, Bethania Siviero ve çalışma arkadaşları 3.000’den fazla fosili bu tür yanıltıcı unsurlardan arındırmak için mercek altına aldılar. Araştırmacılar, hangi çukurların ve deliklerin gerçek ısırık izlerini kaydettiğini, hangilerinin ise sadece benzerlik gösterdiğini belirlemeyi amaçladılar.
Çalışma sonucunda 12 kemikte net diş izleri onaylandı. Bunlardan dördü, sorumlu hayvanı Tyrannosaurus rex olarak tanımlayacak kadar detaylı korunmuştu. Buna karşılık, başlangıçta timsah saldırısı sanılan o çene parçası, aslında hiçbir zaman ısırılmamıştı.
Çalışmanın yazarları, bir basın bülteninde şu önemli noktaya dikkat çekiyor: “Kemiklerdeki çökmelerin ve deliklerin doğru şekilde tanımlanması kritik önemdedir; çünkü bu özelliklerin tamamı diş izi değildir. Bazıları hastalıklardan kaynaklanırken, diğerleri ölüm sonrası süreçlerin bir sonucu olarak oluşur.”
T-Rex Isırık İzleri Yeniden Tanımlanıyor
Araştırmacılar bölgeden elde edilen 47 adet Edmontosaurus surangularis (alt çene kemiği) örneğini incelediler. Bu örnekler arasında, genel yapısı diğerlerinden farklılık gösteren bir parça dikkat çekti.
CT taraması, bu parçadaki deliklerin doğal açıklıklar olduğunu kanıtladı. Ayrıca iki farklı müze koleksiyonundaki dinozorlarla yapılan karşılaştırmalar, kemiğin aslında bir Edmontosaurus‘a ait olmadığını ortaya çıkardı. Parça, Triceratops ve Torosaurus gibi boynuzlu dinozorları içeren triceratopsin grubuna aitti. Bu gruptaki benzer yapılar, anatomik olarak normal boşluklar olarak kabul ediliyordu.
İlgili fosil, “Billy” adı verilen yarı yetişkin bir Torosaurus’un çene kemiğiyle büyük benzerlik gösteriyordu. Araştırmacılar parçanın tam olarak hangi türden olduğunu kesinleştiremeseler de geniş kapsamlı olarak triceratopsin grubu içinde sınıflandırdılar. Bu grupta söz konusu delikler, ısırık izi değil, normal anatomik açıklıklardı.
Testere Dişli İzler T-Rex’i Belirlemek İçin Kullanıldı
Onaylanan diş izlerine sahip dört kemik; testere dişlerin bıraktığı ince oluklar ve kavisli aşınmalar barındırıyordu. Araştırmacılar bu işaretlerin aralıklarını ölçerek, aynı fosil yatağındaki 40 etçil dinozor dişiyle karşılaştırdılar.
Nanotyrannus, Pectinodon ve Acheroraptor gibi türlere ait dişler, aynı alana çok daha fazla testere şekilli çıkıntı sığdırıyordu. Buna karşılık, T. rex dişlerinde görülen daha geniş aralıklı yapı, kemikler üzerinde tespit edilen izlerle tam uyum gösterdi.
Bu kanıtlar; bir kaburga, bir radius (ön kol kemiği), bir kuyruk omuru ve bir omurga parçası üzerindeki işaretlerin T. rex tarafından bırakıldığını doğruladı. Bir ulna kemiğinin de T. rex tarafından ısırılmış olabileceği tahmin ediliyor ancak bu kemikte, kesin bir tanımlama için gereken mikroskobik testere izleri eksikti. Kalan bazı izlerin ise timsalar gibi sürüngenler tarafından bırakılmış olma ihtimali bulunuyor.
Isırık İzlerinin Antik Avcılık Üzerine Çarptığı Işık
Onaylanan diş izlerinin çoğunda iyileşme belirtisi görülmemesi, bu ısırıkların ölüm anında veya ölümden sonra gerçekleştiğini gösteriyor. Bölgedeki daha önceki araştırmalar da kaburga kafesinin uç kısımlarında, avcıların iç organlara ulaşmaya çalıştığı bölgelerde aşınma ve kırılmalar tespit etmişti. Bu bulgular, her ne kadar bazı durumlarda avlanma (predation) ihtimali tamamen dışlanamasa da, büyük ölçüde leşçilik (scavenging) faaliyetlerini destekliyor.
Anlamlı diş izleri taşıyan kemiklerin oranı %1’den bile azdı. Hastalıklar, böcek faaliyetleri, aşınma, eklem hasarları ve sıradan anatomik boşluklar benzer görünümler oluşturabildiğinden, bu ayrımı yapmak hayati önem taşır.
Siviero ve çalışma arkadaşları, şekil, derinlik, kenar yapısı, konum, yüzey dokusu ve çevredeki kemikte iyileşme olup olmadığı gibi detaylara dayanarak gerçek ısırık izlerini tanımlamak için kapsamlı bir rehber geliştirdiler. Yanıltıcı çene kemiği örneği tam da bu noktada önem kazanıyor: Araştırmacılar neyin ısırdığını belirlemeden önce, aslında bir ısırığın gerçekleşip gerçekleşmediğini kanıtlamak zorundadırlar.
Kaynak: Discover-Magazine