Ekran Kartında Fan Kanadı Kırılınca Oluşan Balans Bozukluğu: Merkezkaç Rezonansı, Titreşim ve Karşı Kanat Dengeleme Mitleri

[KasaIciKabloKarmasasi]

Dün gece modemi kontrol ederken ekran kartımın fanından tuhaf bir gürültü geldi, soğutma kapağını açıp bakayım derken kanattan biri kırılmıştı. 4070 ti kullanıyorum, iki fanlı model ve kırılan kanat tam fan çarkının bir tarafındaydı. Fan dönünce artık o tarafa hafif bir salınım/titreşim hissediliyor, üstelik sıcaklıklar eskisine göre 4-5 derece yukarıda duruyor.

Konuyu araştırırken “merkezkaç rezonansı” ve “karşı kanat dengesi” diye şeylere rastladım ama net bir şey bulamadım. Şu an aklımdakiler: Kırılınca dengesi bozulan fan çarkını değiştirmek mi en sağlıklısı, yoksa aynı çarka ikinci bir kanat takıp karşı tarafı dengelemek mantıklı mı? Birkaç kişi “kanat kırılınca statik/dinamik dengeden olur, tamir etme, direkt yenisi tak” diyor ama ben tam tersini savunan da gördüm. Sizce gerçekten fanı sıfırdan değiştirmek gerekiyor, yoksa kırılanda olduğu tarafa karşı ağırlık ekleyip dengelemekle iş görür mü? Yoksa bu tamamen mit mi?

"[İşlemci: Ryzen 5 7600] • [Ekran Kartı: RX 7800 XT] • [Monitör: Dell S2721DGFA 165Hz 2K]"

[Patates Pc]

Fan blade’ı kırıldığında asıl sorun görsel bir hasar değil, dönen kütlenin asimetrik dağılımı. Her kanat aynı anda aynı miktarda havayı itmek için aynı kütlede üretiliyor ama biri kırılınca o açıda yaklaşık birkaç gramlık bir kütlekayığı oluşuyor ve bu kayık fan milinden (r) mesafede dönerken saniyede binlerce kez etrafa eksantrik bir merkezkaç kuvveti uyguluyor. Bu kuvvet F = m·r·ω² formülüyle RPM arttıkça kare oranda büyüyo, yani 1500’den 2000 RPM’e çıkınca titreşim 1,7 katına yükseliyor. Fan mili yataklarında oluşan bu salınım, kabin içinde rezonans frekansına yaklaştığında tüm soğutucu kanalların ve anakartın gürültü çıkarmasına, bazı durumlarda fan yatağını aşındırarak ömrünü kısaltmasına neden oluyor.

Pratikte karşı kanata kurşun ya da bantla dengeleme denemek çoğu zaman işe yaramaz, çünkü eksilen kütleyi tam ters açıda aynı mertebe telafi etmeniz gerek ama fan rotoru fabrika çıkışlı dinamik denge

"Socket 939 Athlon 64 3000+ ve DFI LanParty günlerini özleyenler buralarda mı?"

[Yazar]

Yazılar