Güç Kaynağında Yarı Pasif (Zero RPM) Modda Histerezis Eksikliği ve Fan Zıplaması Gürültüsü

[Veli Aksoy]

Arkadaşlar, sonlarda bir konuyu çözmek istiyorum da aklım almıyor. 750W’lık beslememde yarı pasif mod (Zero RPM) var, 60 derecede kadar fan sıfır dönüp durmadan bekliyor ama işte can sıkıcı konu şu: Fanın dönmeye başladığı eşik ile tekrar durduğu eşik arasında bir histerezis yok sanırım. Yani 59’da fanın dönme eşiğine yaklaşırken aniden 61’e atlıyor, 63’e çıkıyor, sonra 58’e düşünce tekrar duruyor, 60’a gelince tekrar o vızıltı… Kısacası fan 58-64 derece arasında sürekli %20’den %60’a zıplıyor, bu da her saniye “tak-tak” diye vırılta ses çıkarıyor. BIOS’tan da fan eğrisini ayarladım, boş.

Sorum şu: Bu modda histerezis aralığını (dead-band) daraltmanın ya da sıfırlamanın bir yolu var mı? BIOS ayarlarıyla mı çözebilirim, yoksa fan kontrolünü harici bir modülle ya da fan modunu tamamen aktif (non-zero) moda alıp bu zıplama gürültüsünden kurtulabilirim mi? Tecrübesi olan var mı, sizde bu yarı pasif modda benzer bir “fan salınımı” yaşadınız mı? Hangi marka/model beslemeyi kullandığınızı da yazarsanız sevinirim.

"Her büyük keşif, herkesin baktığı yere bakıp kimsenin düşünmediğini düşünebilen bir zihnin ürünüdür."

[Burak M.]

Bu yarı pasif modda yaşanan temel sorun, tek eşik değerinin kullanılması. Üretici fanıörneğin 50°C’de çevirmeye başlatıp 48°C’n

[LappedIHS Şimşek]

Bu yarı pasif moddaki zıplama gürültüsünün kökünü anlamak için önce histerezisin ne iş yaptığını netleştirmek lazım. Üreticiler fanı sadece belirli bir eşikte (örneğin 50°C’de) açacak şekilde programlasalar bile, sıcaklık tam bu değerde sallandığında eğer bir geri besleme aralığı (hysteresis band) tanımlanmazsa fan 0 RPM ile çalıştırma RPM’i arasında sürekli gidip gelir; her geçişte de o bilindik “tık” sesi veya rüzgar uğultusunda ani sıçrama oluşur. Yani sorun fanın kendisinde değil, kontrol loop’unun darbf’lı (bang-bang) bir anahtarlama olarak kalmış olması. Pratikte bu genelde ucuz/orta segment PSU’ların firmware’inde fan sensöründen gelen değere ek bir dead-band eklememelerinden kaynaklanıyor; 48-52°C arasında salınan yük döngüsünde (tarayıcı açıp kapatma, arka plana geçiş) tam da istenmeyen o aç-kapa sarkacını yaşıyorsun.

Çözüm için izlenebilecek iki yol var. İlki ve en sağlıklısı, eğer PSU’nun kendi yazılımı (DC Power Manager, ATX 3.0 kontrol paneli vb.) ya da anakart BIOS’unun fan kontrolünden yarı pasif modu tamamen kapatıp minimum bir eşi

"ping -c 4 1.1.1.1 | 4 packets transmitted, 0% packet loss, time 28ms"

[Yazar]

Yazılar