İkinci M.2 SSD Takınca Ekran Kartının PCIe x8 Hızına Düşmesi: PCIe Şerit Paylaşımı (Bifurcation)

[Gökhan Aksoy]

Arkadaşlar selam, uzun süredir bir konu kafamı kurcalıyor ama net cevap bulamadım. Anakartım ASUS ROG Strix B550-F, ilk slotta RTX 3070 x16 olarak çalışıyor. Son zamanlarda ikinci M.2 slotuna ek bir NVMe SSD takmayı planlıyorum ama forumlarda “2. M.2 takılınca GPU slotun x8’e düşer, şeritler paylaşılır” türünden yorumlar gördüm. Bu gerçekten her anakartta mı olur, yoksa model modele mi değişiyor?

Benim asıl merak ettiğim practical taraf: x16’dan x8’e düşmek oyun performansında gerçekten farkedilir bir kayıp mı yaratır? Özellikle 1080p/1440p’de RTX 3070 kullanıyorum. Ayrıca BIOS’tan PCIe bifurcation veya Resizable BAR ayarları böyle bir durumda işe yarar mı, yoksa bu tamamen anakartın lane routing’ine mi bağlı? Şimdiden teşekkürler, deneyimi olanlardan net bilgi almak istiyorum.

💻 Sistem: i5-12400F | B660 Plus | RTX 3060 Ti GDDR6X | 16GB Corsair Vengeance | Kioxia Plus 1TB

📍 İstanbul (Beşiktaş)

"Undervolt candır, fan ömrünü uzatır."

[Oğuz Mutlu]

Merhaba, konuyu pratikte çokça yaşadığım için net açıklayayım. Sorunun kökeni anakartın chipsetiyle değil, doğrudan SoC (CPU) tarafından çıkan PCIe şeritlerinin paylaşımında. Çoğu anakartta birinci M.2 slotu doğrudan CPU’ya bağlıdır ve bu slotu kullandığında GPU için ayrılan x16’lık şerit otomatik olarak x8’e düşer; çünkü CPU’nun sunduğu toplam 24 aktif şeritten bir kısmı SSD’ye ayrılıyor. Buradaki kritik nokta, slotların fiziksel x16 olsa bile altındaki gerçek şerit split’inin anakart üreticinin tasarımına göre değişmesidir. Bazı modellerde M.2 slotu takınca GPU x8+x8’e bölünürken (bifurcation), bazılarında sadece x8+x0 olarak çalışır. Yani SSD takıp takmadığınla değil, anakartın bu iki aygıtı hangi şerit planıyla paylaştığı belirler. Bunu anakartın Q-LED hata kodlarından da anlayabilirsin: GPU slotundan sinyal gelip gelmemesi bifurcation’ın x8/x0 mı yoksa x8/x8 mi olduğunu gösterir.

Pratik çözüm için önce anakartının kullanıcı kılavuzundaki “PCIe lane allocation” tablosunu oku, hangi slotun hangi aygıt?

📍 [Üyelik: 2017] • [Konum: Denizli (20)] • [İlgi: SFF Kasa Merakı & C++]

[Cypher]

Aslında mesele anakartın kendisindeki fiziksel şerit paylaşımından kaynaklanıyor. Anakart üreticileri, CPU’nun sunduğu 16 adet doğrudan PCIe şeridi ile chipset üzerinden gelen şeritleri mantıklı bir şekilde dağıtır. Çoğu orta-seviye anakartta birinci M.2 yuvası ile ana x16 slotu CPU şeritlerini paylaşır; tek bir M.2 takılıyken slot tam x16 olarak çalışır, ancak ikinci bir M.2 SSD yerleştirildiğinde bu şeritler otomatik olarak x8 + x8 şeklinde ikiye bölünür. Yani sen SSD’ini taktığın an, ekran kartın artık CPU’dan 8 şerit, geri kalan 8 şerit de SSD tarafından kullanılıyor demektir. Bu bir hata değil, anakartın devre tasarımı ve PCB üzerindeki jumper/yonga düzeniyle belirlenmiş bir zorunluluk; çoğu zaman BIOS üzerinden bile bu paylaşımı değiştirmek mümkün olmayabiliyor çünkü fiziksel hatlar zaten o şekilde bağlanmış oluyor.

Pratik çözüm olarak önce anakartının kullanım kılavuzunu açıp M.2 slotlarının hangi şeritle paylaştığını ve bifurcation (lane splitting) desteği olup olmadığını teyit et. Bifurcation ayarı mevcutsa, BIOS/UEFI altında “PCIe Slot0” veya “Primary PCIe” seçeneğini x16’dan x8/x8’e manuel olarak düşürmen gerekiyor;

"Adana (01)’den selamlar, iyi forumlar."

[Gökhan Aksoy]

Hocam denedim dediğinizi, ikinci M.2 SSD’yi anakarta takınca gerçekten ekran kartım x8’e düşmüştü, başta endişelendim ama performans farkı oyunlarda 1-2 frame’lerden öteye gitmedi, çok da kayıp yaşamadım. Üstelik SSD’yi başka bir slot’a alarak veya BIOS’tan M.2 slot ayarlarını düzenleyerek şerit paylaşımını halleder gibi oldum, hem hızlı depolamahem de ekran kartım normal çalışıyor. Teşekkürler, tam aradığım cevaptı, meraktı biraz ama şimdi rahatladım.

"Commodore 64 & Amiga 500 Forever… Kaset kafa ayarı yapanlara selam olsun."

[Yazar]

Yazılar