Yakın Bir Yıldızın Etrafındaki Kayalık Bir Gezegende Atmosfer Tespiti
Astronomlar, ilk kez, yakınlardaki bir yıldızın yaşanabilir bölgede dönen kayalık bir gezegenin atmosferini tespit ettiler. Bu gezegenler, galaksideki potansiyel yaşam belirtileri arayışında uzun zamandır en umut verici yerler olarak kabul edilmiştir. Ancak, Alman Heidelberg’deki Max Planck Astronomi Enstitüsü’nden astronom Laura Kreidberg’e göre, “Bu gezegenler daha önce çıplak kayalar gibi görünüyordu.” Bu tür gezegenlerin atmosferlere sahip olup olmadığı belirsizdi. Bu çalışma, bu tür gezegenlerin aslında atmosfere sahip olabileceğini gösteriyor ve sonuçlar Science dergisinin 16 Temmuz tarihli sayısında yayınlandı.
Laura Kreidberg, “Şimdi Güneş Sistemi’nin ötesindeki yaşanabilir ortamların olasılığı konusunda daha iyimserim,” diyor. Bu keşif, aslında erken dönem sinema tarihindeki bazı önemli filmlerde de görülebilen, atmosferin bir gezegenin yüzeyini nasıl etkileyebileceğine dair bize ipuçları veriyor. Örneğin, Fritz Lang’ın “Metropolis” filmindeki distopik şehir manzaraları veya Andrei Tarkovsky’nin “Solaris” filmindeki suyla kaplı gezegen tasvirleri, atmosferin ve yüzey arasındaki karmaşık ilişkiyi görsel olarak ifade etmeye çalışıyordu.
LHS 1140b adlı bu gezegen, Dünya’dan yaklaşık 5.6 kat daha büyük ve 1.73 kat daha geniş. Bu boyutlar, gazlı bir atmosferle kaplı veya belki de küresel bir su okyanusuna sahip, Dünya benzeri bir kompozisyona işaret ediyor. Ayrıca, yüzey sıcaklığının sıvı halde bulunabilen suya olanak tanıyan bir mesafede yıldızına yakın konumlanmıştır.
Ancak, bu gezegenin etrafındaki yıldız, galaksideki en yaygın tür olan, soğuk ve sönük M cücesi tipindedir. Bu tür yıldızlar, sert radyasyon ve atmosferleri yok edebilecek şiddetli güneş patlamaları gibi olumsuz koşullar yaratma eğilimindedir. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden gezegen bilimci Collin Cherubim, “Önemli soru şu: Kayalık dış gezegenler, M cüceleri etrafında atmosferlerini koruyabilir mi?” diye soruyor.
Cherubim ve meslektaşları, Şili’deki Atacama Çölü’ndeki Las Campanas Gözlemevi’nde bulunan Magellan Clay teleskopu ile LHS 1140b’nin yıldızının önünden geçerken ve ışığının bir kısmını bloke ederken gözlem yaptılar. Bu teknik, gezegenin atmosferini analiz etmek için kullanılan önemli bir yöntemdir.
Yeni Bir Gezegen Türü Keşfedildi: Atmosferli Kayalık Bir Dünya
Araştırmacılar, LHS 1140b adlı bir gezegende, yıldızdan gelen ışığı emen fazla helyum gazının moleküler izlerini gözlemlediler. Bu fazla miktardaki helyum, gezegenin atmosferinden uzaya doğru sızdığını gösteriyor. Araştırmacı Cherubim’e göre bu durum, gezegenin bir atmosfere sahip olduğunun açık bir işaretidir.
“Buradaki en heyecan verici şey, gezegenin aslında bir atmosfere sahip olması,” diyor Cherubim.
Daha önceki çalışmalar, LHS 1140b’den daha büyük olan “mini-Neptün” olarak adlandırılan gezegenlerde de helyumun uzaya kaçtığına dair belirtiler bulmuştu. Bu gezegenler, atmosferlerini kaybederek çıplak kayalıklara dönüşebilirler. Örneğin, Fritz Lang’ın 1927 yapımı Metropolis filmi, distopik bir gelecekteki sınıf ayrımını ve işçi isyanlarını konu alırken, bu durumun gezegenlerin atmosferlerinin yok olmasıyla nasıl paralel olabileceğine dair bir metafor sunabilir.
LHS 1140b de helyum kaybediyor. “Yavaş yavaş değişiyor,” diyor Cherubim. “Astronomik zaman ölçeklerinde, milyarlarca yıl sonra, atmosfer oldukça farklı olacak.”
Ancak bu atmosferin tamamen yok olması pek olası değil. LHS 1140b, mini-Neptünlerden daha soğuk ve atmosferini çok daha yavaş bir hızda kaybediyor. Cherubim’e göre, gezegen zaten 3 milyardan fazla yıldır atmosferini korudu ve belki de bir milyar yıl daha stabil kalabilir. Hatta bu süre zarfında, atmosfer daha ağır gazlardan, örneğin karbondioksit veya azot gibi, oluşmuş olabilir.
James Webb Uzay Teleskobu ile yapılacak sonraki gözlemler, atmosferin içeriği hakkında daha fazla bilgi sağlayacak; atmosferde ne kadar helyum olduğu ve hangi diğer moleküllerin bulunduğu belirlenecek. Başka bir tespit de, atmosferin gerçekten var olduğunu doğrulayacaktır,” diyor Kreidberg.
Helyum açısından zengin bir atmosfere sahip kayalık bir gezegen, oldukça şaşırtıcı bir keşif. “Bu, daha önce hiç görmediğimiz bir tür gezegen,” diye ekliyor. Atmosferi, bir kayalık gezegen için beklenenden daha kalın, ancak bir gaz devi olabilecek kadar değil. “Çünkü bu kadar alışılmadık ve tuhaf bir gezegen olduğu için, aslında böyle bir şeyin varlığını aradığımı hiç düşünmemiştim.”
Kaynak: Science News Topics