Nöronlerin Gençlik Yolculuğu: Depresyon Tedavisinde Hücresel Bir Zaman Makinesi Keşfedildi
Psikiyatri dünyasında, özellikle ağır depresyon ve şizofreni gibi durumların tedavisinde elektrokonvültif terapi (EKT) ve tekrarlayan transkraniyal manyetik stimülasyon (rTMS) gibi yöntemler onlarca yıldır güvenilir birer kale olarak kabul ediliyor. 1940’lı yıllarda Ugo Cerletti ve Lucio Bini tarafından klinik pratiğe konulan EKT, aslında nörolojik bir devrim niteliğindeydi; ancak bu tedavinin hücresel düzeyde tam olarak nasıl çalıştığına dair mekanizmalar uzun süre birer muamma olarak kaldı. Bugün, biyolojinin en temel kabullerinden birini sarsan ve bu tedavilerin neden bu kadar etkili olduğunu moleküler düzeyde açıklayan heyecan verici bir keşif, bilim dünyasında yankı uyandırıyor.
Fujita Sağlık Üniversitesi’nden araştırmacılar, fare modelleri üzerinde “REPOPS” (Tekrarlanan Elektrokonvültif Benzeri Desenli Optik/Elektriksel Stimülasyon) adı verilen özel bir protokol geliştirdiler. Bu yöntem, EKT’nin nöronal aktivasyon desenlerini taklit ederek beynin derinliklerinde ne tür değişimlere yol açtığını incelemeyi hedefledi. Elde edilen veriler, bilim dünyasını şaşırtan bir yapısal dönüşümü ortaya koydu: Yoğun stimülasyon, artık bölünme yeteneğini kaybetmiş (post-mitotik), tamamen olgunlaşmış yetişkin nöronları “hücresel dematürasyon” adı verilen aktif bir sürece zorluyor.
Bu kavramı daha iyi anlamak için biyolojinin temel kurallarını hatırlamak gerekir. Normal şartlerde, bir nöron gelişimini tamamladığında “post-mitotik” hale geçer; yani hücre bölünmesi mekanizmalarını kilitler ve ölene kadar bu şekilde kalır. Ancak REPOPS protokolü altında maruz kalan nöronlar, sanki zamanı geriye sarılmış gibi davranmaya başlıyorlar. Genom çapında yapılan transkriptom analizleri, olgun nöronların yetişkinlik genetik işaretlerini bastırdığını ve bunun yerine doğum sonrası erken gelişim dönemine ait genetik planları yeniden aktive ettiklerini gösterdi. Daha da çarpıcı olanı, bu durumun geçici birer sinyal değil, epigenetik olarak yaklaşık bir ay boyunca sabitlenen yapı
Kaynak: Neurosciencenews