Ormanın Gizli Maskesi: Kongo’nun Derinliklerinde Yeni Bir Primat Türü Keşfedildi
Dünyanın en büyük ve en gizemli ekosistemlerinden biri olan Kongo Havzası, yüzyıllardır keşfedilmeyi bekleyen biyolojik hazineleri barındıran devasa bir laboratuvar gibi çalışıyor. Bu uçsuz bucaksız yağmur ormanlarının derinliklerinde, doğanın sakladığı sırları gün yüzüne çıkarmak bazen on yıllar, bazen ise nesiller süren bir sabır gerektiriyor. Son dönemde gerçekleştirilen bir araştırma, bu kadim ormanların koridorlarında daha önce hiç kaydedilmemiş, kendine has özellikleri olan yeni bir maymun türünün varlığını kanıtladı.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin (DKC) uzak bölgelerinde tespit edilen bu yeni tür, bilim dünyasında büyük bir heyecan yarattı. Uzmanlar, son 75 yıl içerisinde Afrika kıtasında tanımlanan sadece beşinci yeni maymun türü olduğunu belirtirken, bölgenin hala keşfedilmeyi bekleyen pek çok gizli canlıya ev sahipliği yaptığını vurguluyor. Bilim insanları, bu özel türü bölgeye atıfta bulunarak Colobus congoensis olarak adlandırdılar; yerel Kilanga dilinde ise “likweli” olarak anılıyor.
Bu keşif, modern biyolojinin en büyük zorluklarından birini aşmış durumda. Günümüzde, özellikle de büyük boyutlu primat türlerinin yeni birer tür olarak tanımlanması oldukça nadir bir durumdur. The Forest Collective adlı kar amacı gütmeyen kuruluşun kurucu ortağı ve antropoloğu Joshua Linder, bu bulgunun ne kadar çarpıcı olduğunu şu sözlerle ifade ediyor: “Günümüzde daha önce hiç belgelenmemiş bir primat türüne rastlamak zaten nadir bir durumken, nispeten büyük bir maymun türünün keşfedilmesi gerçekten olağanüstü.”
Süreç, 2008 yılında Lomami Milli Parkı’nın yoğun bitki örtüsü içinde çekilen ancak net seçilemeyen bulanık görüntülerle başladı. 2018 yılında benzer bir canlının tekrar görüntülenmesi üzerine, Florida Atlantic Üniversitesi’nden antropolog ve Lomami Milli Parkı araştırmacısı Junior Amboko, bu gizemli maymunun izini sürmeye karar verdi.
Araştırma ekibi, bölgedeki 52 farklı köyden gelen yerel halkla görüşerek görsel verileri karşılaştırdı. Bölgeyi çok iyi tanıyan avcılar ve yerel topluluklar arasında bu maymunun ismi geçti. Balanga etnik grubuna mensup avcılar ona “likweli” derken, Mituku toplulukları türü “kasaba nkoni” olarak adlandırıyor; bu isim, maymunların dallar arasında atlayışlarını tanımlayan “dal sallayan” anlamına geliyor.
2018 ile 2022 yılları arasında yürütülen saha çalışmalarında, Lomami ve Lualaba nehirleri arasında doğal olarak izole olmuş yaklaşık 1.700 kilometrekarelik bir alanda bu türden 114 adet gözlemlendi. Araştırmacılar, bulgularını 15 Temmuz’da prestijli PLOS One dergisinde yayımladılar.
Görünümü oldukça dikkat çekici olan bu maymunlar, genellikle parlak siyah tüylere sahip olmalarına rağmen ağız ve burun çevresindeki belirgin turuncu renkli bölgeleriyle hemen fark ediliyorlar. Elmacık kemiklerindeki çıplak gri deri, onlara adeta birer maske takmış gibi bir görünüm kazandırıyor. Ayrıca anal bölgesi çevresinde beyaz bir tüy kümesi bulunduğunu belirten araştırmacılar, bu iki fiziksel özelliğin türü ayırt etmek için en temel kriterler olduğunu belirtiyor. Florida Atlantic Üniversitesi’nden antropolog Kate Detwiler, “Eğer yüzündeki o turuncu kremsi dokuyu görüyorsanız veya arkadan yaklaştığınızda beyaz bölgeyi fark ediyorsanız, bu türün karakteristik özelliklerini görmüş olursunuz,” diyor.
Sadece fiziksel görünümleri değil, ses dünyaları da onları diğer türlerden ayırıyor. Yaklaşık 7 kilogram ağırlığındaki bu maymunlar, derin ve yüksek sesli gürlemeler çıkarırken aralarda karakteristik hırıltılar eklerler. Bu özgün vokalizasyonlar, onları diğer colobus maymunlarından ayıran temel özelliklerden biridir.
Bilimsel kesinlik ise genetik analiz
Kaynak: Livescience-History