Arizona topraklarında on yıllar önce gün yüzüne çıkarılan ve uzun süre saklanan neredeyse eksiksiz bir kafatası, paleontologlara 5 milyondan fazla yıl önce Kuzey Amerika’da hüküm süren gizemli bir tür olan Adelphailurus kansensis hakkında şimdiye kadar ulaştıkları en net tabloyu sunuyor. Bu tür, kılıç dişli kedi ailesinin (Machairodontinae) erken dallanmalarından birini temsil eden, hem büyüleyici hem de bilimsel açıdan kritik birer ipucu barındıran kadim bir yırtıcıdır.
Adelphailurus kansensis, yaklaşık 7 ila 5 milyon yıl önce Kuzey Amerika’nın geniş düzlüklerinde avlanan, erken dönem kılıç dişli kedilerinden biri olarak tanımlanmaktadır. Türün ilk kez tanımlanması, 1934 yılında Kansas’ta bulunan parçalı bir çene kemiğine dayanıyordu. O tarihten bu yana birçok fosil bu türe dahil edilmiş olsa da, tam bir kafatasına sahip olunmadığı için türün anatomisi uzun süre muğlak ve eksik bilgilerle doldurulmuştu.
California Üniversitesi, Berkeley’den paleontologlar Narimane Chatar ve Z. Jack Tseng tarafından yürütülen yeni çalışma, Amerikan Doğal Tarih Müzesi’nde bulunan materyalleri mercek altına aldı. İnceleme kapsamına giren parça; neredeyse tam bir kafatası, çene parçaları ve izole üst köpek dişlerini içeriyor. Analizler, bu canlının günümüz puma boyutlarında olduğunu ancak kılıç dişli yırtıcıların karakteristik özelliklerini geliştirmeye başladığı bir evrede bulunduğunu kanıtlıyor.
Bu türün üst köpek dişleri düzleşmiş ve tırtıklı bir yapıya sahip olsa da, bugün popüler kültürde ve paleontoloji literatüründe ikonik birer sembol haline gelen Smilodon gibi kılıç dişli türlerindeki aşırı uç noktaya ulaşmamıştı. Bu durum, evrimsel süreçteki “deneme” aşamasını gözler önüne seriyor. Örneğin, daha sonraki dönemlerde görülen ve mükemmel bir avlanma mekanizması geliştiren Smilodon‘un keskin ve uzun dişleri ile Adelphailurus‘un daha dengeli yapısı arasındaki fark, doğanın farklı çevresel koşullara nasıl uyum sağladığını gösteriyor. Bu türün evrimi, kılıç dişli kedilerin sadece birer “dev dişli canavarlar” değil, her biri kendi döneminin ekolojik boşluklarını dolduran ve zamanla özelleşen dinamik birer avcı olduğunu kanıtlıyor.
Araştırmacılar, Adelphailurus‘un dar burun yapısının Avrasya’da bilinen erken kılıç dişli kedilerden biri olan Metailurus türüne benzediğini; ancak yuvarlak kafatası profilinin Yoshi gibi bir başka ilkel kılıç dişli cinsine daha yakın olduğunu tespit ettiler. Buna rağmen, Adelphailurus‘u her ikisinden ayıran en belirgin özellik, alışılmadık derecede ince yanak kemikleri ve kendine has diş yapılarıdır.
Dr. Chatar, bu türün evrimsel gelişimini “makroevrimsel bir dişli” (macroevolutionary ratchet) mekanizmasıyla açıklıyor. Bu teoriye göre, bir canlı grubu belirli bir özelliği aşırı derecede özelleştirmeye başladığında, o işi yapmada çok verimli hale gelir; ancak çevresel koşullar değiştiğinde ve bu uzmanlık artık hayatta kalmak için avantaj sağlamadığında, türün geri adım atması veya farklılaşması imkansız hale gelir. Kılıç dişli yırtıcılar tam da bu durumun bir örneğidir: Bir kez devasa dişler geliştirmeye başladıklarında, bu yapıları terk edip daha az özelleşmiş bir forma dönemediler ve çevresel değişimlerle birlikte yok oluşa sürüklendiler.
Analiz aynı zamanda uzun süredir devam eden bir taksonomik soruna da ışık tutuyor. Daha önce Pseudaelurus gibi, orta büyüklükteki Miyosen dönemli kediler için “her şeyin konulduğu” genel bir kategori (wastebasket_genus) olarak kabul edilen birçok fosil, aslında Adelphailurus kansensis‘e ait olduğu anlaşıldı. Bu keşif, kılıç dişli kedilerin kökeni ve erken dönem çeşitlenmesi üzerine süregelen tartışmalara kritik katkılar sunuyor.
Miyosen Geç Dönemi’nde yırtıcıların Bering Boğazı üzerinden Avrasya ile Kuzey Amerika arasında hareket ettiği biliniyor. Yazarlar, Adelphailurus kansensis‘in, daha önceki kedi göçlerinden farklı olarak, kılıç dişli kedilerin Kuzey Amerika’ya gerçekleştirdiği ayrı bir göç dalgasını temsil edebileceğini öne sürüyor. Bu bulgu, türün morfolojisinin Yoshi ve Metailurus arasında hibrit bir yapı sergilediğini göstererek, kılıç dişli çeşitlenmesinin temellerine yakın konumda olduğunu doğruluyor.
Çalışma, Journal of Vertebrate Paleontology dergisinde yayımlanarak bilim dünyasına sunuldu.
Kaynak: Astronews