Uzay Keşiflerinde Yapay Zeka: Fırsatlar ve Riskler
Animasyon filmi WALL-E’de, Dünya yaşanmaz hale geldikten sonra, son kalan insanlardan oluşan bir grup, Kuiper Kuşağı’nda bulunan Axiom adlı yıldız gemisiyle seyahat etmektedir. 700 yıl boyunca, tamamen otomatikleştirilmiş robotlar tarafından bakımları yapılmaktadır. Geminin kontrolünü sağlayan sistem AUTO ise, insanların sonsuza dek uzak kalmasını sağlamak için tasarlanmıştır. Bu durum, insanoğlunun teknolojiye olan bağımlılığının potansiyel tehlikelerine dikkat çeken bir alegori olarak yorumlanabilir.
Günümüzde, NASA gibi uzay ajansları da yapay zekayı kullanarak Güneş Sistemi’ni keşfetmektedir. Mars yüzeyinde robotik araçları yönlendirmekten, uyduların çarpışmasını önlemeye ve astronotlara uzay uçuşu eğitimi vermeye kadar birçok alanda yapay zeka kullanılmaktadır. Ancak, şu anda, insanoğlunun uzay yolculuklarında yapay zekaya aşırı derecede bağımlı olması riskli olabilir.
Stanford Üniversitesi’nde robotik üzerine çalışan ve yapay zeka sistemlerinin robotlara entegrasyonunu inceleyen Daniele Gammelli’ye göre, günümüzdeki yapay zeka sistemleri, kurgusal eserlerde gördüğümüzden çok daha fazla hata yapma ve arıza riski taşımaktadır. Bu durum, “2001: Uzayın Sefası” filmindeki HAL 9000 gibi, kontrolü kaybeden ve insanlığa zarar veren yapay zeka örneklerinin potansiyel bir uyarı niteliğinde olabilir.
Uzay robotlarındaki yapay zeka sistemlerinin, yanlış bilgilendirme yapmadan çok adımlı görevleri tamamlaması gerekmektedir. Gammelli’nin de belirttiği gibi, uzay ortamında “hataya neredeyse hiç yer yoktur”. Bu durum, insanoğlunun teknolojinin sunduğu imkanlardan faydalanırken aynı zamanda potansiyel risklerin farkında olması gerektiğini vurgulamaktadır.
WALL-E filmindeki ana karakter olan WALL-E, atık sıkıştırma makinesi olarak tasarlanmış ancak görevlerini terk ederek EVE adlı başka bir robota ilgi duymaya başlar. En büyük gücü ise, değişime uyum sağlama yeteneğidir. WALL-E, yangın söndürücüyü kullanarak kendini imha etme tehlikesi geçiren bir kapsülden kaçar ve tekerleği veya gözü arızalandığında hasarlı parçayı değiştirebilir. Tüm bunlar, ek programlama olmadan deneyim yoluyla öğrenilir. Bu durum, “Metropolis” filmindeki robot Maria’nın insana benzemesi ve duygusal bağlar kurabilmesi gibi, yapay zekanın potansiyel yaratıcılığını ve uyum yeteneğini hatırlatmaktadır.
Bu tür çok yönlülük, “yapay genel zeka” (AGI) olarak adlandırılan bir kavramın örneğidir. AGI, farklı durumlarda düşünebilen, öğrenebilen ve programlanmadığı görevleri üstlenebilen yapay zekadır. Ancak, şu anda AGI henüz mevcut değildir.
Gelecek Nesil Robotlar: Uzay Keşiflerinde Yapay Zeka Devrimi
Uzay keşiflerinin geleceği için robotların beklenmedik durumlara uyum sağlaması büyük önem taşıyor. Gammelli’ye göre, aşırı sıcaklıklar, radyasyon ve uzay enkazı gibi faktörler, uzayı sürekli değişen bir ortam haline getiriyor. “Robotlarınıza zorluyor olduğunuz senaryolar, tanım gereği, daha önce hiç kimsenin karşılaşmadığı durumları içerir,” diyor.
Günümüzdeki yapay zeka sistemleri, genellikle tek veya yakından ilişkili görevlerde ve tekrarlayan, öngörülebilir işlerde başarılıdır. Rice Üniversitesi’nden bilgisayar bilimcisi Sanjoy Paul, “Yapay zekanın en önemli becerisi, büyük miktarda veriyi çok verimli bir şekilde işlemedir,” diyor. Bu durum, örneğin Fritz Lang’ın Metropolis filmindeki robot Maria karakterinin karmaşık hareketlerini ve duygusal ifadelerini analiz etmek için kullanılabilecek bir yaklaşımdır.
Mars rovers’ları bu tür yapay zeka sistemlerini kullanarak çalışıyor ve tüm bunlar insan müdahalesi olmadan gerçekleşiyor. Örneğin, Perseverance adlı araç, yapay zeka algoritmalarını kullanarak mineralleri tarıyor ve kaynak örneklerinin toplanmaya değer olup olmadığını belirliyor. İnsanların bu kadar çok veriyi incelemesi zor olabilir, diyor Paul. “Yapay zeka, tüm detayları eleyebilir ve insanların dikkatini çekmesi gereken şeyleri vurgulayabilir.”
Çok aşamalı görevleri gerçekleştirmek için, neredeyse tüm uzay robotları “özerklik yığınlarına” (autonomy stacks) ihtiyaç duyuyor. Farklı eylemlerden sorumlu olan ayrı modüller birbirine bağlanıyor. Bir yapay zeka modeli, kameralar veya sensörler kullanarak kayaları veya engelleri tespit edebilir. Bu bilgiler daha sonra başka bir modüle iletilerek yorumlanır ve uygun eylemler belirlenir. Diğer modüller, ardından fiziksel manevraları gerçekleştirerek görevi tamamlar.
Axiom adlı uzay istasyonunda, robotlar her türlü işi yapıyor. Temizlik robotları yüzeyleri temizliyor ve parlatıyor. Yardımcı robotlar onarım ve bakım işlemlerini gerçekleştiriyor. Havadan hareket eden sandalyeler, yolcuları hedeflerine taşıyor. Axiom’daki yolcular, genellikle hareketsiz bir yaşam sürerek video izliyor ve sıvı gıda takviyeleri tüketiyor.
Gerçekte ise, “hala insanların sisteme dahil olması gerekiyor,” diyor Paul. Yapay zeka sistemleri sürekli olarak gelişse de, hala öngörülemez durumlar ortaya çıkabilir. “Eğer hayatınız bu sisteme bağlıysa, gerçekten yapay zekaya güvenebilir misiniz? Muhtemelen hayır,” diye ekliyor.
Gammelli’ye göre, benzer roketler zamanla genel misyonla uyumlu kendi mini hedeflerini belirleyebilecek. Bu yetenek, robotların öngörülemeyen durumlarla daha iyi başa çıkmasını sağlayacak ve insanların daha kritik görevlere ve kararlara odaklanmasına olanak tanıyacak. “Bu robotların mümkün olduğunca bağımsız olmasını istiyoruz,” diyor. Belki de WALL-E kadar bağımsız olmak istemiyorlar, ancak bu tür bir özerklik, gelecekteki uzay görevleri için büyük önem taşıyor. WALL-E’nin, insanlığın yok olduğu bir dünyada bile kendi kararlarını verme ve hayatta kalma çabası gösterdiği gibi, bu robotların da belirli bir düzeyde karar verme yeteneğine sahip olması gerekiyor.
Kaynak: Science News Topics