Yeni Bir Dünya Haritası: Gökyüzündeki Su Buharı Yollarını Ortaya Çıkardı
Dünya genelinde yapılan yeni bir araştırmayla, devasa su buharı kütlelerinin gökyüzünde birbirine bağlı yollar boyunca nasıl hareket ettiğini gösteren detaylı bir harita oluşturulmuştur. Bu atmosferik nehirler karaya ulaştığında seller, kar fırtınaları, heyelanlar ve hatta sıcak hava dalgalarına neden olabilirler. Ancak bunların zamanlaması ve şiddeti tahmin etmek zordur. Araştırmacılar, 12 Haziran’da Earth System Dynamics dergisinde yayınlanan, küresel bir atmosferik nehir ağı haritasının bu konuda önemli bir adım olabileceğini belirtiyorlar.
Bu harita henüz bir tahmin aracı olarak kullanıma hazır olmasa da, araştırmalar sırasında daha önce bilinmeyen, su buharı yoğunluğunun arttığı bölgelerin tespit edildiği belirtiliyor. Örneğin, Avustralya’nın doğu kıyı şeridi, normal haritalama yöntemleriyle belirlenemeyecek kadar küçük miktarlarda su buharını toplayarak atmosferik nehrin gücünü artırıyor. Atmosferik bilimci Kimberley Reid (Melbourne Üniversitesi), bu tür bölgelerin daha önce tespit edilemediğini ve Avustralya’daki bazı büyük sellerin de bu atmosferik akıntılarla ilişkili olduğunu vurguluyor.
Yerden bakıldığında, atmosferik nehirler sonsuz bir gri gökyüzü gibi görünebilir. Ancak bunlar ufkun çok ötesine kadar uzanır; ortalama 2.000 kilometre uzunluğunda ve 500 kilometre genişliğindedir. Bu akıntılar, Amazon Nehri’nin ağzından dökülen su miktarı kadar suyu taşımaktadır. Bazı bölgelerde, özellikle Batı Amerika Birleşik Devletleri ve Portekiz gibi yerlerde aşırı yağışlara neden olsalar da (bazı durumlarda aşırı yağışlar beklenmedik sonuçlara yol açabilir), bu akıntıların geçmemesi kuraklığa neden olabilir (bazı durumlarda aşırı yağışlar beklenmedik sonuçlara yol açabilir). Daha önceki, dünya genelindeki atmosferik nehirleri haritalama girişimleri genellikle sınırlıydı; akıntılar yağmur ve kar şeklinde boşaldığında harita sona eriyordu. Almanya’nın Leipzig Üniversitesi’ndeki Yer Sistemleri Bilimi ve Uzaktan Algılama Enstitüsü’nden fizikçi Tobias Braun, bu akıntıları dünya çapında takip etmeyi amaçlamıştır.
Bu çalışma, 19. yüzyılda Charles Darwin’in Galapagos Adaları’nda yaptığı gözlemler gibi, doğal sistemlerin karmaşıklığını anlamamıza yardımcı oluyor. Darwin, farklı türlerin nasıl evrimleştiğini gözlemleyerek, yaşamın çeşitliliğinin ve adaptasyonun temel prensiplerini ortaya koydu. Benzer şekilde, bu yeni harita, atmosferik süreçleri daha iyi anlamamızı sağlayarak, gelecekteki hava olaylarını tahmin etme yeteneğimizi artırabilir.
Atmosferik Nehirlerin Haritası: Yeni Bir Bakış Açısı
Bu animasyonda yer alan renkli her bir alan, neredeyse bir asırlık verilere dayanarak farklı bir atmosferik nehrin göstergesidir ve ona eşlik eden renkli çizgiler ise bu nehrin izlediği yolu takip eder. Araştırmacılar, nehirlerin rotalarını izlemelerine yardımcı olmak için dünyayı beyaz çizgilerle ayrılmış altıgen ızgaralarla kapladılar. Başlıca karayolları parlak mavi ve beyaz noktalı çizgiler üzerinde gösterilir; atmosferik nehirler bu koridorlardan su buharını alarak, dünyanın dört bir yanına yağmur ve kar taşır.
Braun ve meslektaşları, öncelikle 1940 yılından itibaren uzanan atmosferik nehir rotalarının bir kataloğunu oluşturdular. Bu haritayı oluşturmak için, mobil telefonların iki nokta arasındaki en kısa yolu bulmak için kullandığı matematik dalı olan graf teorisinden fikirler aldılar. Araştırma ekibi, dünyayı binlerce altıgen ızgaraya ayırdı ve her bir atmosferik nehrin iki altıgen arasındaki geçişlerini saydı. Bilim insanları, kataloglarındaki tüm nehirlerin rotalarını takip ederken, ana kavşaklara, otoyollara ve birbirine bağlı bölgelere sahip bir tür yol ağı oluşturdular.
Bu ağın bazı kısımları – özellikle Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanusları’nı geçen atmosferik nehirlerin rotaları – zaten iyi bilinmektedir; bu durum araştırmacıların yöntemlerinin işe yaradığını gösterdi. Ayrıca, daha önce çok az ilgi görmüş olan önemli bölgelerin de ortaya çıkarılmasına yardımcı oldu. Bunlar arasında, Orta Doğu ve Akdeniz Denizi’ndeki karmaşık atmosferik nehir rotaları ile Orta Asya ve Güney Afrika’nın güney ucundaki “yakıt istasyonları” olarak tanımlanabilecek bölgeler bulunmaktadır. Bu durum, 19. yüzyılın sonlarında kıtalararası demiryolu ağlarının inşası sırasında yaşanan benzer bir olayı akla getirmektedir. O dönemde de, farklı coğrafi bölgelerdeki ulaşım altyapısının geliştirilmesiyle birlikte, ekonomik ve kültürel etkileşimlerin artması sağlanmıştı.
Avrupa’daki bir selin, “transatlantik yolu boyunca takip edebileceğimiz bir noktanın sonu” olduğunu Braun belirtiyor. “Hangi yolların mevsimlere ve El Niño gibi diğer önemli iklim değişimlerine göre nasıl değiştiğini bilirseniz, bir atmosferik nehrin nereye doğru ilerlediğine dair güçlü kanıtlara sahip olursunuz.”
Atmosferik nehirler, çalışmada açıklanan yollardan sapabilir ve bu yollar gezegen ısındıkça muhtemelen değişecektir diyor Reid. Ancak bu yaklaşım, atmosferik nehirlerin tipik yolculuklarını ve nerede oluşup zayıfladıklarını gösteriyor ve gelecekte “bu aşırı olayları daha iyi tahmin edip bunlara hazırlanabileceğimizi” öngörüyor.
Bu bağlamda, tarihte benzer bir örnek olarak, 19. yüzyılın başlarında yaşanan büyük kuraklıkların Avrupa’daki tarım üretimini nasıl etkilediğini ve kıtadaki siyasi dengeleri değiştirdiğini hatırlayabiliriz. Bu dönemde, Rusya İmparatorluğu’nun tahıl ihracatındaki artış, Avrupa ekonomisi üzerinde önemli bir etki yaratırken, aynı zamanda bazı bölgelerde sosyal huzursuzluklara yol açmıştır. Benzer şekilde, günümüzde yaşanan aşırı hava olaylarının küresel ekonomik ve siyasi etkileri de benzer sonuçlar doğurabilir.
Kaynak: Science News Topics