Okçu paradoksu: Daha çok çabalamak neden performansı düşürür.

18 yaşında Juan Carlos, İspanya iç mekan okçuluk şampiyonluğunu kazanacağını umarak turnuvaya katıldı. Hiç olmadğı kadar iyi atış yapıyordu; ancak o sıralarda İspanyol okçuluk camiasının dışında bir isimdi ve alışılmışın dışındaki yöntemlerle antrenman yapıyordu. Kendisi ile hentomnastik ve jimnastiğe dayanan kökeni olan koçu, yoğun eleştirilerin hedefindeydi.

Sonra bir şey ispatlamak için yarıştı. İlk oktan itibaren mükemmelliği yakalamaya çalıştı. Başaramayınca bu onu sarstı. Yarının ortasına geldiğinde sıralamaları, tenkitcilerin ne diyeceğini ve ancak bir sonrunkinden başka her şeyi düşünüyordu. En sona yakın bitirdi ve yalnızca halk otobüsüyle evine döndü; yıkık düşmüştü.

Sonra yaptığı değerlendirmede ne olduğunu anladı: Ne kadar çok çabalarsa, o kadar kötü atış yapıyordu.

Merkeze ne kadar çok ulaşmak isterseniz, ıskalama olasılığınız o kadar artar

Okçular bu duruma “okçu paradoksu” adını verir; bu terim okların uçuşundaki tuhaf bir olguyu tanımlar. Biz ise bunu, okçuların bildiği ancak nadiren dile getirdiği bir gerçeğe uyarladık: Merkeze ulaşmak için ne kadar çok isterseniz, ıskalamanız o kadar muhtemeldir.

Okçulukta bu mekanizma fizikseldir. Baskı gerginlik yaratır, gerginlik ince motor kontrolünü bozar ve fazla çalışan okçu yayı çok sıkı tutar, nefesini tutar, bırakışı zorlar ve okun ıskaldığını izler. Üst düzey okçular en iyi atışlarını, hiçbir özel şey yapmadıkları atışlar olarak tanımlar. Eğittikleri sırayı yerine getirirler ve oku salıverirler.

Liderlerin başına da aynı gelir

Kişileri yönetiyorsanız, sizin de aynısı yaşanabilir; ve bu, daha çok çabalamaya çalışmak olarak tanıyamayacağınız biçimlerde ortaya çıkar. Cevaba fazla hazırlanırsınız ve soruyu dinlemeyi bırakırsınız. Gergin bir toplantıda her sessizliği doldurursunuz çünkü sessizlik kontrolü kaybetmek gibi gelir. Ya da bugün kararı almak için zorlarsınız çünkü sizinsiz ayrılmak size başarısızlık gibi gelir. Ve gerginleştiğinizi fark ettiğinizde bunu da düzeltmeye çalışırsınız. Sakin kalmayı kendinize söylersiniz; bu da ulaşmak istediğiniz bir şey daha olur ve yargınız biraz daha daralır.

Aynı nedenlerle çışırsınız, tıpkı okçuların yaptığı gibi. Baskı altında düşüncenizin bir parçası da gerilime uğrar; dolayısıyla kendinizi farklı düşünmenizi söylemek, zayıflatılmış sistemin kendini onarmasını istemektir.

Dört yüzün üzerinde yönetici bu deneyimi yaşadı

iş dünyası liderlerine bu sorunu tanımlamaya ve nasıl başa çıkacaklarını öğrenmeye yardımcı olduk. Yedi yılı aşkın sürede, İsviçre merkezli iş okulu IMD’deki Michael’ın liderlik programına katılan 400’den fazla yönetici, Juan Carlos’un yönettigi bir okçuluk deneyiminde atış yaptılar. Bu örüntü sıkça ortaya çıkar: Kazanma arzusu arttıkça ve daha çok kişi izledikçe gerginlik çoğalır ve performans düşer.