Migren, tedavi edilmediği takdirde 4 saatten uzun süren ve Tablo 1’de belirtilen en az 2 özelliğe sahip baş ağrısı ile karakterize edilen tekrarlayan bir durumdur. Birçok hastada, baş ağrısından önce ve sonra sırasıyla aura ve postdom semptomları görülür. Araştırmacılar, akut tedavi ve migrenin önlenmesi için çeşitli ilaçlar geliştirmiştir (örneğin, serotonin 5HT1B/1D reseptör agonistleri, gepantlar, kalsitonin genilişkili peptid [CGRP] antagonistleri ve ditanlar [5HT1F reseptör agonistleri]). Ancak, migren, tüm sağlık sorunları arasında hastalığa neden olan durumlarda üçüncü sırada yer alır.
Migrenin temel patofizyolojisi, geçmişte kranial arterlerin genişlemesi ile karakterize edilen bir damarsal bozukluk olarak kabul edilse de, artık vasküler genişlemenin migrende önemli bir faktör olmadığı açıktır. Trigeminocervical kompleksin migren semptomlarını tetiklediği ve ağrı hislerinin merkezi sinir sistemi içinde yayıldığı görülmektedir.
Daha eski tedavilerde, bazı akut tedavi ilaçlarının aşırı kullanımından kaynaklanan ilaçların kötüye kullanımı baş ağrısı ortaya çıkmıştır. Yeni nesil ilaçlar, ilaçların kötüye kullanılmasını tetikleme olasılığı daha düşüktür. Mevcut ilaçlar arasında sadece bir ditan FDA tarafından onaylanmıştır. 31 Mayıs 2026 itibarıyla, bu ilacın dağıtımı ABD’de durdurulmuştur ve stoklar tükenecek kadar sınırlı miktarda mevcuttur.
Kalsitonin genilişkili peptid (CGRP), sinir sisteminde yaygın olarak bulunur ve güçlü bir meningeal vasküler genişleticidir. Migren atakları sırasında serum CGRP seviyeleri yükselir ve CGRP antagonistleri, bu peptidin aktivitesini bloke eder. Gepantlar, CGRP reseptörünü rekabetçi olarak inhibe ederken, monoklonal antikorlar (mAbs), ya dolaşımdaki CGRP ligandlarına bağlanır veya reseptöre bağlanarak yolun etkinleşmesini önler. Bu ilaçlar, CGRP aracılı sinyali azaltarak, migren sıklığını ve/veya akut migren ataklarını durdurur ve triptanlarla ilişkili vazokonstriksiyonu önler.
İlk nesil gepantlar klinik olarak etkiliyken, karaciğer enzimleri seviyesindeki artışlar ve potansiyel hepatotoksisite nedeniyle kullanım dışı bırakılmıştır. Araştırmacılar moleküler yapıyı iyileştirerek oral ikinci nesil gepantları geliştirmişlerdir: atogepant (Qulipta; AbbVie), rimegepant (Nurtec ODT; Pfizer) ve ubrogepant (Ubrelvy; AbbVie). Genellikle iyi tolere edilen bu ilaçların en sık görülen yan etkileri arasında mide bulantısı, kabızlık, uyku hali veya yorgunluk, ağız kuruluğu ve sindirim sorunları bulunur.
FDA tarafından onaylanan 4 monoklonal CGRP antagonisti bulunmaktadır: erenumab (Aimovig; Amgen), fremanezumab (AJovy; Teva), galcanezumab (Emgality; Lilly) ve eptinezumab (Vyepti; Lundbeck). Erenumab, reseptöre bağlanırken, diğer 3 ilaç dolaşımdaki CGRP ligandına bağlanır.
CGRP mAbs genellikle iyi tolere edilir. Sık görülen yan etkiler arasında burun tıkanıklığı, kabızlık ve enjeksiyon yerinde reaksiyonlar bulunur. Bu ilaçlar, kardiyoprotektif etkisi nedeniyle vasküler riski artırabilir, bu nedenle daha önce miyokard enfarktüsü veya iskemik felç geçirmiş hastalarda kullanılmamalıdır. Hamile kadınlarda kullanımıyla ilgili veri bulunmamaktadır.
CGRP monoklonal antikorlar, hastaların yaklaşık üçte birinde yeterli rahatlama sağlamaz. Neyse ki, araştırmacılar daha iyi sonuçlar verebilecek potansiyel hedefleri araştırmaktadır.
Gelecekte neler beklenir?
Pituitary adenylate cyclase activating polypeptide (PACAP), CGRP’den farklı bir yola sahip olan yeni bir araştırma hedefidir. Bu peptidin nöroprotektif etkisi, artan nöronal uyarılmayla ilişkilidir. En çok dikkat çeken PACAP-38 yoludur ve bu hedefe yönelik monoklonal antikor olan bocunebart (Lu AG09222) öne çıkmaktadır. Bu ilaç, doğrudan PACAP ligandına bağlanır ve migreni önleme konusunda daha önce tedavi görmüş hastalarda olumlu sonuçlar vermiştir.
Uluslararası İlaç Adlandırma Sistemi’nin (INN), monoklonal antikorların neden olduğu kafa karışıklığını ve ilaç hatalarını azaltmak amacıyla, tüm monoklonal antikorlara uygulanan yeni bir adlandırma sistemi bulunmaktadır. Bu sistemde, “-bart” soneki, yapay veya antikor türevi bir molekülü belirtir.
Adrenomedullin, migren yolakları üzerinde incelenen başka bir peptittir, ancak PACAP’a göre daha erken geliştirme aşamasındadır. Adrenomedullin, CGRP ailesine ait olup vaskodilasyon, trigeminovasküler aktivasyon ve nörojenik inflamasyona katkıda bulunduğu için biyolojik olarak önemlidir. Ancak, sistemik fizyolojik rolleri nedeniyle kullanımı karmaşıktır ve kardiyovasküler veya hemodinamik risk taşıyabilir. Bu nedenle, CGRP blokajına göre daha dikkatli kullanılmalıdır.
Sonuç olarak, migren hala birçok Amerikalı için rahatsız edici bir durumdur. Yeni nesil ilaçların bile istenen düzeyde rahatlama sağlamadığı durumlar olabilir. Neyse ki, araştırmacılar daha iyi sonuçlar verebilecek potansiyel hedefleri araştırmaktadır. Eczacılar, hastalara mevcut ve gelişmekte olan tedaviler hakkında bilgi vererek önemli bir rol oynayabilirler.
Jeannette Y. Wick, MBA, RPh, FASCP, University of Connecticut School of Pharmacy’deki Ofis İçi Gelişim Direktörüdür.
Kaynak: Pharmacy Times