Askeri havacılıkta, pist her zaman bir sınırlama olmuştur. Hız için gerekli mesafeyi sağlarken, aynı zamanda düşmanlar için sabit bir hedef oluşturur.
Şimdi, Bell Textron ve Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA), yeni nesil uçak prototipiyle bu bağı koparmaya hazırlanıyor.
Şirketler bu hafta, deneysel uçaklarının, yakın zamanda X-76 olarak adlandırılan, Kritik Tasarım Değerlendirmesini (CDR) geçtiğini duyurdu. Bu onay, çizim tahtasının sonu ve inşa sürecinin başlangıcı anlamına geliyor.
X-76, DARPA’nın SPRINT (SPeed and Runway INdependent Technologies) programı kapsamında geliştirilen yüksek hızlı dikey kalkış ve inişli bir uçak prototipidir.
Mayıs 2025’ten beri Phase 2 lideri olarak Bell’in belirlenmesiyle, SPRINT tasarım aşamasını tamamladı. Şimdi, programın öncelikli görevi X-76’nın fiziksel olarak üretilmesi, entegre üretimden başlayarak kapsamlı yer testlerine kadar uzanıyor.
9 Mart’ta yayınlanan basın açıklamasında, Bell’in Mühendislik Direktörü Jason Hurst, “Bell, X-76 unvanını almaktan ve Amerikan inovasyonunun ruhunu yaşatmaktan onur duyar. Bu, Amerika Birleşik Devletleri’nin 1776’daki kuruluşunu onurlandırmaktır” dedi.
Hurst ayrıca, “Bu, Bell ve DARPA ekibinin havacılık tarihinde önemli bir dönüm noktasına ulaşması ve gelecek nesil dikey kalkışlı uçakların geliştirilmesi misyonumuzu yerine getirmesi açısından önemli bir kilometre taşıdır” şeklinde konuştu.
X-76 prototipi
Geleneksel tiltrotorlar, rotorlarının yarattığı büyük sürtünme nedeniyle hız limitine sahiptir. Bu sürtünme, yüksek hızlarda hava freni görevi görerek hızı sınırlar.
Bu sınırlamayı aşmak için, Bell’in X-76’sı “‘Stop/Fold’ (Durdur/Katla) sistemi kullanıyor: Uçak belirli bir hıza ulaştığında ve kanatların kaldırma görevini üstlenebildiği anda, rotorlar dönmeyi durduruyor ve aerodinamik podlara geri katlanıyor.
Bu mekanik dönüşüm, sürtünmeyi ortadan kaldırarak uçağın jet itme gücünü kullanmasını sağlıyor ve 450 knot (yaklaşık 833 km/saat) hıza ulaşmasına olanak tanıyor. Bu, geleneksel dikey kalkışlı uçakların hızının neredeyse iki katıdır.
X-76 prototipi, sabit kanatlı uçakların hızını ve helikopterlerin çevikliğini birleştirmeyi amaçlıyor.
Program, önemli teknolojilerin olgunlaşmasıyla, “en iyinin en iyisi” yeteneğini sunmayı hedefliyor: 400 knot’un üzerindeki hıza ulaşabilme kapasitesini korurken, aynı zamanda helikopterlerin sahip olduğu dikey kalkış ve iniş özelliklerini de sürdürebilme.
İlk uçuş muhtemelen 2028’de
Bu ismin seçimi tesadüf değil. X-serisi uçak numaraları genellikle sırasıyla verilir, ancak DARPA, Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluşunun 250. yıl dönümünü kutlamak için doğrudan X-76 numarasını kullandı.
“Uzun zamandır pistler hem bir avantaj hem de bir sınırlama olmuştur. Hızı sağlarken, aynı zamanda kritik bir güvenlik açığı yaratır” dedi ABD Donanması Komutanı Ian Higgins.
“SPRINT ile sadece bir uçak prototipi inşa etmiyoruz; seçenekler sunuyoruz. Sürpriz yeteneği, hızlı takviye imkanı ve hayat kurtaran hız gibi avantajları, dünyanın herhangi bir köşesinde, pistlere ihtiyaç duymadan sağlayabilme imkanını yaratıyoruz” dedi DARPA SPRINT programı yöneticisi Komutan Higgins açıklamasında.
Tasarım tamamlandıktan sonra, Bell üretim ve yer testleri aşamasına geçiyor.
Planlandığı takdirde, X-76’nın ilk uçuşu 2028 yılında gerçekleşecek.
Bu sadece yeni bir uçak olmayacak, aynı zamanda ABD ordusunun hayat kurtaran hızı dünyanın herhangi bir köşesine ulaştırabilme potansiyelini de kanıtlayacak.
Kaynak: Interesting Engineering