Bir Yıldızın Ölümünden Kalan Gizem: WD 1856 b
Uzayın uçsuz bucaksız derinliklerinde, zamanın ve maddenin sınırlarını zorlayan keşifler yapmaya devam ediyoruz. Bu noktada karşımıza çıkan WD 1856 b, sadece bir gezegen değil; bir yıldızın ölümünden sonra bile hayatta kalabilen, kozmik bir direnç hikayesi olarak karşımıza çıkıyor. Bir beyaz cüce etrafında dönen bu Jüpiter boyutundaki dünya, aslında bir zamanlar Güneş benzeri bir yıldız olan ve artık tükenmiş bir kalıntının yörüngesinde yer alıyor. James Webb Uzay Teleskobu’nun bu sistem üzerine odaklanmasıyla elde edilen veriler, alışılagelmişin çok ötesinde, neredeyse tekinsiz bir tabloyu ortaya koyuyor.
Beklenmedik Bir Buluşun İzinde
WD 1856 b aslında tesadüfi bir keşiften doğdu. Astronomlar, 2020 yılında TESS gözlemevi aracılığıyla yaklaşık 2.000 beyaz cüce yıldızını tararken bu sistemi tespit ettiler. Beyaz cüceler, Güneş benzeri yıldızların kırmızı dev aşamasından geçtikten sonra geriye kalan, esas olarak karbon ve oksijen gibi elementlerden oluşan Dünya boyutunda gövdelerdir. TESS ekibi başlangıçta bu ölü yıldızların önünden geçen kuyruklu yıldızlar veya asteroitler gibi küçük nesneleri arıyordu; ancak karşılaştıkları şey devasa bir gaz deviydi.
Cornell Üniversitesi’nde teorik astrofizikçi olan ve Nature dergisinde yayımlanan çalışmanın ortak yazarlarından Christopher O’Connor, bulguyu şu sözlerle özetliyor: “Onu gördükleri anda ‘Bu çok tuhaf’ dediler.”
Sistemin en çarpıcı özelliği, beyaz cücengün çevresindeki devasa gezegenden yaklaşık yedi kat daha küçük olmasıdır. Normal şartlerde, bu kadar büyük bir gezegenin yıldızın önünden geçişi sırasında ışıkta çok ciddi bir azalma yaratması beklenirken, gözlemlenen düşüş sadece yarı oranında kalıyor. O’Connor, bu durumun “kenar geçişi” (grazing transit) denilen bir fenomenle açıklanabileceğini belirtiyor. Yani gezegenin yüzeyi yıldızın önünden tam olarak geçmek yerine, sadece kenar kısmıyla yıldızın yüzeyine temas ediyor. Bu oldukça düşük bir ihtimal olsa da, mevcut gözlemleri açıklayabilecek tek mantıklı yol bu.
Ancak asıl şaşırtıcı nokta, gezegenin beyaz cüceye olan mesafesinde gizli. WD 1856 b, yıldızına sadece 0.02 Astronomik Birim (AU) uzaklıkta bulunuyor. Bu durum, bir yıldızın ölümü sırasında sisteminin nasıl şekillendiğine dair mevcut teorilerimizle ciddi şekilde çelişiyor. O’Connor konuyu şu şekilde detaylandırıyor: “Yıldız kırmızı dev aşamasına geçtiğinde iç kısımdaki gezegenleri yutar.” Ardından yıldız küçülerek beyaz cüceye dönüştüğünde ise yaklaşık yarı oranında kütle kaybeder ve yerçekimsel çekimi zayıflar. Bu süreçte, dıştaki gaz devleri gibi büyük gezegenlerin yörüngelerinin iki katına kadar genişleyerek dışarı doğru kayması beklenir.
WD 1856 b’nin bu denli yakınta kalması, kozmik evrimin bildiğimiz kurallarını sorgulatan bir durum. Bu keşif, tıpkı geçmişte teleskopların ilk kez gökyüzüne yöneldiği ve her şeyin göründüğü gibi olmadığını anladığımız o büyük dönüşümler gibi, uzay bilimlerinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Kaynak: Arstechnica