AfCFTA (Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi)
AfCFTA (African Continental Free Trade Area), Afrika kıtasının büyük bir bölümünü kapsayan geniş kapsamlı bir serbest ticaret bölgesidir. 2018 yılında imzalanan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Anlaşması ile kurulan bu yapı, Dünya Ticaret Örgütü’nden (WTO) sonra üye ülke sayısı bakımından en büyük serbest ticaret alanıdır. Dünyanın ikinci büyük kıtası olan Afrika genelinde yaklaşık 1,3 milyar kişiye hitap eden bölge, hem nüfus hem de coğrafüf büyüklük açısından dünyanın en geniş serbest ticaret bölgelerinden biridir.
Anlaşmanın kurulması Afrika Birliği (AU) tarafından koordine edilmiş ve 2018 yılında Kigali, Ruanda’da 55 üye devletten 44’ü tarafından imzalanmıştır. Sözleşme, 22 tarafın onay sürecinin ardından yürürlüğe girmiş; 30 Mayıs 2019’da resmiyet kazanmış ve 7 Temmuz 2019 tarihindeki zirvenin ardından operasyonel aşamaya geçmiştir. Bölge, 1 Ocak 2021 itibarıyla tam olarak faaliyete başlamıştır. AfCFTA’nın müzakereleri ve uygulama süreçleri, Akra, Gana merkezli kalıcı bir sekretarya tarafından yönetilmektedir.
Anlaşma kapsamında üye ülkeler; ülkenin kalkınma düzeyine veya ürünlerin niteliğine bağlı olarak 5, 10 veya 13 yıllık süreler dahilinde çoğu mal ve hizmet üzerindeki gümrük vergilerini kaldırmayı taahhüt etmektedir. Uzun vadeli hedefler arasında şu maddeler yer almaktadır:
- Tekil ve serbestleştirilmiş bir pazar oluşturmak,
- Yatırımları kolaylaştırmak amacıyla sermaye ve iş gücü engellerini azaltmak,
- Bölgesel altyapıyı geliştirmek,
- Kıtasal bir gümrük birliği tesis etmek.
AfCFTA’nın temel amaçları sosyo-ekonomik kalkınmayı artırmak, yoksulluğu azaltmak ve Afrika kıtasını küresel ekonomide daha rekabetçi hale getirmektir. Bu hedefler doğrultusunda 13 Ocak 2022 tarihinde önemli bir adım atılarak Pan-Afrika Ödeme ve Uzlaşma Sistemi (PAPSS) kurulmuştur. Bu sistem, Afrika’da (ve ilerleyen dönemde Karayipler dahil) faaliyet gösteren şirketlerin ödemelerini yerel para birimleri üzerinden gerçekleştirmelerine olanak tanıyarak sisteme güven kazandırmaktadır.
Nisan 2024’te Afrika Birliği, AfCFTA’nın anlaşmanın operasyonel aşamasına girdiğini duyurmuştur. Bu operasyonel süreç şu temel bileşenleri içermektedir:
- Menşei Kuralları: Bir ürün veya hizmetin gümrüksüz ticaretinin hangi koşullar altında yapılabileceğini belirleyen kuralların oluşturulması,
- Gümrük Vergisi İndirimleri: %90 oranında gümrük vergisi serbestleştirilmesi,
- Çevrimiçi Mekanizma: Üye ülkelerin gümrük dışı engelleri raporlayabileceği bir platform,
- Pan-Afrika Ödeme ve Uzlaşma Sistemi (PAPSS): Ödemelerde kesinlik sağlayan ve sisteme güven kazandıran ödeme altyapısı,
- Afrika Ticaret Gözleme Merkezi: Afrika Birliği üye devletleri tarafından ticaret engellerini gidermek amacıyla sağlanacak bir portal.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons