Amiloid Beta
Amiloid beta (Aβ, Abeta veya beta-amiloid), özellikle Alzheimer hastalığı ile doğrudan ilişkilendirilen ve hastaların beyinlerinde gözlemlenen amiloid plaklarının temel yapı taşını oluşturan 36 ila 43 amino asit uzunluğundaki peptit zincirlerini ifade eder. Bu peptitler, biyokimyasal süreçler dahilinde kritik bir rol oynayan amiloid-beta öncül proteini (APP) molekülünden türetilir.
Amiloid beta oluşumu, APP proteininin beta sekretaz ve gamma sekretaz enzimleri tarafından belirli bölgelerden kesilmesiyle gerçekleşir. Bu parçalanma süreci, kolesterol bağımlı bir mekanizma ve substrat sunumu ile karakterizedir. Beyin dokusu içerisinde hem nöronlar hem de oligodendrositler Aβ sentezi ve salınımı gerçekleştirerek amiloid plaklarının oluşumuna katkıda bulunur.
Aβ molekülleri, zamanla bir araya gelerek çeşitli formlarda bulunabilen esnek ve çözünür oligomerleri oluşturabilir. Güncel bilimsel araştırmalar, hatalı katlanmış belirli oligomerlerin (bu yapıların “tohum” veya seed olarak adlandırıldığı) diğer Aβ moleküllerini de benzer şekilde hatalı katlanmaya zorladığını göstermektedir. Bu durum, bir prion enfeksiyonuna benzer bir zincirleme reaksiyon başlatarak sinir hücreleri üzerinde toksik etkiler yaratır.
Alzheimer hastalığında yer alan bir diğer kritik protein olan tau proteini de benzer şekilde hatalı katlanmış oligomerler oluşturur. Mevcut bulgular, hatalı katlanmış Aβ moleküllerinin tau proteininin de yanlış katlanmasını tetikleyebileceğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Bu etkileşim, nörodejeneratif süreçlerin karmaşıklığını ve yayılımını artırmaktadır.
Moleküler biyoloji çalışmaları, APP ve bu proteinin barındırdığı amiloid potansiyelinin oldukça köklü bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan araştırmalar, bu yapıların evrimsel süreçte çok geriye, hatta erken dönem deuterostomlara kadar uzanan kadim kökenlere sahip olduğunu göstermektedir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons