Dijital pazarlar yasası dma Nedir?

Dijital Pazarlar Yasası (DMA)

Dijital Pazarlar Yasası (Digital Markets Act – DMA), Avrupa Birliği tarafından dijital ekonomiyi daha adil, şeffaf ve rekabetçi bir yapıya kavuşturmak amacıyla yürürlüğe konulan kapsamlı bir düzenlemedir. 1 Kasım 2022 tarihinde yürürlüğe giren ve büyük ölçüde 2 Mayıs 2023 itibarıyla uygulanmaya başlanan bu yasa, özellikle Avrupa Birliği içindeki dijital pazarlarda hakimiyet kuran dev şirketlerin piyasa gücünü kötüye kullanmalarını engellemeyi ve yeni oyuncuların pazara girişini kolaylaştırmayı hedeflemektedir.

Düzenleme, belirli kriterleri karşılayan ve bazı dijital sektörlerde “kalıcı” bir pazar konumuna sahip olan büyük platformları “gatekeeper” (kapı bekçisi) olarak tanımlar. Bu şirketler; kullanıcı sayısı, ciro veya piyasa değeri gibi kritik eşikleri aşan ve Avrupa Birliği’nin belirlediği Temel Platform Hizmetleri (Core Platform Services – CPS) kapsamında yer alan hizmetleri sunmaktadır. Eylül 2023’te AB tarafından tanımlanan bu kapsamda; Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta ve Microsoft gibi altı büyük şirketin bünyesinde bulunan yirmi iki farklı servis “temel platform hizmeti” olarak kabul edilmiştir.

DMA kapsamında belirlenen Temel Platform Hizmetleri (CPS) şu sekiz alanı kapsamaktadır:

• Çevrimiçi arama motorları (örneğin, Google Arama);
• Çevrimiçi aracılık hizmetleri (örneğin, Google Play Store, Apple App Store);
• Sosyal ağlar (örneğin, Facebook);
• Video paylaşım platformları (örneğin, YouTube);
• İletişim platformları (örneğin, WhatsApp, Gmail);
• Reklam hizmetleri (örneğin, Google Ads);
• İşletim sistemleri (örneğin, Android, iOS);
• Bulut hizmetleri (örneğin, Amazon Web Services).

Yasanın getirdiği temel yükümlülükler ve yasaklar arasında şunlar yer almaktadır:

• Veri Birleştirme Yasağı: Aynı şirkete ait iki farklı hizmetten toplanan verilerin (örneğin, Meta’nın Facebook ve WhatsApp platformları) birleştirilmesi yasaklanmıştır.
• İş Kullanıcılarının Korunması: Reklamverenler ve yayıncılar gibi platformların ticari kullanıcılarının haklarının korunması sağlanmaktadır.
• Öz-Tercihleme (Self-Preferencing) Yasağı: Platformların kendi ürün veya hizmetlerini başkalarınınkine göre önceliklendirmesi (örneğin, Google arama sonuçlarında kendi servislerine öncelik verilmesi) yasaklanmıştır.
• Önceden Yükleme ve Paketleme: Bazı hizmetlerin işletim sistemlerine önceden yüklenmesi veya diğer hizmetlerle zorunlu olarak paketlenmesi üzerindeki kısıtlamalar.
• Birlikte Çalışabilirlik ve Taşınabilirlik: İşletmeler ve son kullanıcılar için veriye erişim, veri taşınabilirliği ve platformların birbirleriyle uyumlu çalışabilme (interoperability) standartlarının sağlanması.

Avrupa Komisyonu’na göre bu düzenlemenin temel amacı, “kazanan her şeyi alır” karakteristiği gösteren yoğunlaşmış dijital pazarlarda eşit rekabet koşullarını (level playing field) sağlamaktır. Kurallara uymayan şirketler için ağır yaptırımlar öngörülmektedir; ihlal durumunda küresel cironun %10’una kadar varabilen para cezaları uygulanabilmektedir.

Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons