Dijital Pazarlar Yasası (DMA)
Dijital Pazarlar Yasası (Digital Markets Act – DMA), Avrupa Birliği’nin dijital ekonomiyi daha adil ve rekabet edilebilir hale getirmeyi amaçlayan düzenlemesidir. 1 Kasım 2022 tarihinde yürürlüğe giren bu yönetmelik, büyük ölçüde 2 Mayıs 2023 tarihi itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır.
Bu düzenleme, büyük şirketlerin pazar güçlerini kötüye kullanmalarını engelleyerek ve yeni oyuncuların pazara girişine olanak sağlayarak Avrupa dijital pazarlarında daha yüksek düzeyde rekabet sağlamayı hedefler. DMA kapsamında özellikle Avrupa Birliği’nde faaliyet gösteren en büyük dijital platformlar hedef alınmaktadır. Bu platformlar, belirli dijital sektörlerdeki “kalıcı” pazar konumları ile kullanıcı sayısı, ciro veya sermaye gibi kriterleri karşılamaları nedeniyle “kapı bekçileri” (gatekeepers) olarak tanımlanmaktadır.
Eylül 2023’te Avrupa Birliği tarafından altı şirkete ait yirmi iki hizmet, “temel platform hizmetleri” (core platform services) olarak belirlenmiştir. Bu şirketler; Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta ve Microsoft firmalarıdır. Söz konusu şirketlerin 6 Mart 2024 tarihine kadar Yasak’ın tüm hükümlerine uyum sağlaması gerekmektedir.
Düzenleme kapsamında belirlenen yükümlülükler şunları içermektedir:
- Aynı şirkete ait iki farklı hizmetten toplanan verilerin birleştirilmesi yasağı (örneğin, Meta’nın Facebook ve WhatsApp platformları);
- Platformların iş kullanıcılarının (reklamverenler ve yayıncılar dahil) korunması;
- Platformların kendi ürünlerini öne çıkarmak için kullandıkları “kendini tercih etme” (self-preferencing) yöntemlerine karşı yasal araçlar (örneğin, Google Arama sonuçlarında Google’ın kendi ürün veya hizmetlerine öncelik verilmesi);
- Bazı servislerin önceden yüklenmesi (örneğin, Android);
- Paketleme uygulamalarıyla ilgili hükümler;
- İşletmeler ve son kullanıcılar için birlikte çalışabilirlik, taşınabilirlik ve veri erişiminin sağlanması;
- Son kullanıcının önceden yüklü yazılımları kaldırabilme hakkı.
- Çevrimiçi arama motorları (örneğin, Google Arama);
- Çevrimiçi aracılık hizmetleri (örneğin, Google Play Store, Apple App Store);
- Sosyal ağlar (örneğin, Facebook);
- Video paylaşım platformları (örneğin, YouTube);
- İletişim platformları (örneğin, WhatsApp, Gmail);
- Reklam hizmetleri (örneğin, Google Ads);
- İşletim sistemleri (örneğin, Android, iOS);
- Bulut hizmetleri (örneğin, Amazon Web Services).
Kurallara uyulmaması durumunda, dünya çapındaki cironun %10’una kadar varan para cezaları dahil olmak üzere yaptırımlar uygulanabilir.
Avrupa Komisyonu’na göre bu düzenlemenin temel amacı, “Büyük Teknoloji” (Big Tech) firmalarının Avrupa Tek Pazarı ve ötesindeki davranışlarını düzenlemektir. Komisyon, genellikle “kazanan her şeyi alır” konfigürasyonu ile karakterize edilen yoğunlaşmış dijital Avrupa pazarlarında adil bir rekabet ortamı sağlamayı amaçlamaktadır.
DMA, şu an için sorunlu kabul edilen ve kapı bekçilerinin pazar rekabetini etkilediği sekiz farklı sektörü (Temel Platform Hizmetleri – CPS) kapsamaktadır:
Reuters tarafından Nisan 2024’te paylaşılan verilere göre, düzenlemelerin uygulanmaya başladığı ilk ayda bağımsız tarayıcılarda kullanıcı sayısında artış gözlemlenmiştir. Kıbrıs merkezli Aloha Browser, AB’deki kullanıcı sayısının Mart ayında %250 arttığını belirtirken; Norveç merkezli Vivaldi, Almanya merkezli Ecosia ve ABD merkezli Brave gibi platformlar da yeni düzenlemenin ardından kullanıcı sayılarında artış kaydetmiştir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons