Ichthyosaur
Ichthyosauria, Mezozoik dönem boyunca yaşamış, bazı durumlarda içinde bulunduğu daha geniş klanları da kapsayan bir terim olarak kullanılan büyük boyutlu nesli tükenmiş deniz sürüngenleri grubudur. Fosil kanıtlarına dayanarak bu canlıların yaklaşık 250 milyon yıl önce (Ma) ortaya çıktığı ve en az bir türün yaklaşık 94 milyon yıl öncesine kadar, yani Geç Kretase dönemine kadar hayatta kaldığı tespit edilmiştir. Erken Triyas döneminde, Ichthyosaurianlar ve diğer ichthyosauromorphlar, karadaki atalarından denize dönen ve modern balinalar ile yunusların evrimsel süreçlerine benzer şekilde yakınsak evrim yoluyla bu canlılara benzemeye başlayan bir grup deniz sürüngeni olarak gelişmişlerdir.
Ichthyosaurianlar, özellikle Geç Triyas ve Erken Jura dönemlerinde oldukça yaygın bulunurken; Geç Jura ve Erçek Kretase dönemlerinde yerlerini başka bir deniz sürüngeni grubu olan Plesiosauria‘ya bırakmışlardır. Ancak, bu dönemdeki Ichthyosaurian gerilemesi üzerine yapılan önceki görüşlerin muhtemelen abartılı olduğu düşünülmektedir. Tür çeşitliliği, Geç Kretase döneminin başındaki iklimsel dalgalanmaların neden olduğu çevresel istikrarsızlık nedeniyle azalmış ve yaklaşık 94 milyon yıl öncesinde Cenomanian-Turonyan sınırında nesilleri tükenmiştir.
Bilim dünyası, Ichthyosaurianların varlığından 19. yüzyılın başlarında İngiltere’de bulunan ilk tam iskeletlerle haberdar olmuştur. 1834 yılında Ichthyosauria takımı adlandırılmış; aynı yüzyılda Almanya’da yumuşak doku kalıntıları dahil olmak üzere çok sayıda iyi korunmuş fosil keşfedilmiştir. 20. yüzyılın sonlarından itibaren bu gruba yönelik artan ilgi, tüm kıtalardan 50’den fazla cinsin tanımlanmasına yol açmıştır.
Ichthyosaurian türleri 1 ila 26 metre arasında değişen uzunluklara sahipti ve hem modern balıklara hem de yunuslara benzeyen bir yapıya sahiplerdi. Uzuvları tamamen yüzgeçlerine dönüşmüş olup, bunlar bazen çok sayıda parmak ve falanks içerebiliyordu. En az bazı türlerin sırt yüzgeci (dorsal fin) bulunmaktaydı. Baş kısımları sivriydi ve çeneleri küçük avları yakalamak için konik dişlerle donatılmıştı; bazı türler ise büyük hayvanlara saldırmak için daha geniş, bıçak benzeri dişlere sahipti. Derin dalışlar için çok büyük gözlere sahip olan bu canlıların boyunları kısaydı ve sonraki türlerde gövde kısımları oldukça sertti. Güçlü bir itiş hareketi için dikey bir kuyruk yüzgeci kullanıyorlardı; omurga sistemleri ise basitleşmiş disk benzeri omurlardan oluşuyordu.
Ichthyosaurianlar hava soluyan, sıcakkanlı ve canlı doğum yapan canlılardı. Birçok, hatta muhtemelen tüm türlerin izolasyon sağlamak amacıyla bir yağ tabakasına (blubber) sahip olduğu düşünülmektedir. Diğer antik deniz sürüngenleri olan Mosasauria ve Plesiosauria gibi Ichthyosauria cinsleri, Dinosauria kladının bir parçası değildir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons