Miosen
Miosen (MY-ə-seen, -oh-), Neojen döneminin ilk jeolojik epokudur ve yaklaşık 23,04 ile 5,333 milyon yıl öncesini (Ma) kapsamaktadır. İskoçlu jeolog Charles Lyell tarafından adlandırılan bu dönem, Antik Yunanca “daha az yeni” anlamına gelen *meíōn* ve *kainós* kelimelerinden türetilmiştir; bu isimlendirmenin nedeni, Miosen’in Pliyosen dönemiyle kıyaslandığında %18 daha az modern deniz omurgasızına sahip olmasıdır. Jeolojik zaman çizelgesinde Miosen, Oligosen dönemini takip eder ve Pliyosen öncesinde yer alır.
Dünya’nın Oligosen’den Miosen ve ardından Pliyosen’e geçiş sürecinde iklim, yavaş yavaş soğuyarak bir dizi buz çağına doğru evrilmiştir. Miosen sınırları keskin küresel olaylarla değil, daha sıcak olan Oligosen döneminden daha serin Pliyosen epokuna geçişi temsil eden bölgesel değişimlerle tanımlanmaktadır.
Erken Miosen döneminde Afro-Arabya’nın Avrasya ile çarpışması, Akdeniz ve Hint Okyanusu arasındaki bağlantıyı keserek kıtalar arası bir fauna değişimi sağlamıştır. Bu jeolojik hareketlilik, proboscidelerin (hortumlu memeliler) ve hominoidlerin Avrasya’ya yayılması gibi önemli biyolojik göçleri mümkün kılmıştır. Geç Miosen döneminde ise Atlantik ve Akdeniz arasındaki bağlantıların kapanması, Akdeniz Denizi’nin neredeyse tamamen buharlaşmasına neden olan “Messinian tuzluluk krizi”ne yol açmıştır. Hemen ardından, Miosen-Pliyosen sınırında Cebelitarık Boğazı’nın açılmasıyla Akdeniz yeniden dolmuş ve bu olay “Zanclean akını” olarak adlandırılmıştır.
Miosen dönemi, biyolojik çeşitlilik ve evrimsel gelişim açısından kritik bir geçiş noktasıdır. Özellikle Erken Miosen’de (Aquitanian ve Burdigalian evreleri), primatlar ilk kez evrimleşmiş, çeşitlenmeye başlamış ve Eski Dünya genelinde yayılmışlardır. Bu epokun sonlarına doğru, insan ataları şempanze atalarından ayrışarak kendi özgün evrimsel yollarını izlemeye başlamışlardır. Aynı dönemde bitki örtüsü değişimleri yaşanmış; çayır alanları genişlerken ormanlar azalmıştır. Deniz ekosistemlerinde ise kelp (deniz yosunu) ormanları ilk kez ortaya çıkmış ve kısa sürede dünyanın en üretken ekosistemlerinden birine dönüşmüştür.
Miosen’in bitki ve hayvan çeşitliliği büyük ölçüde modern canlılara benzemektedir. Memeliler ve kuşlar bu dönemde yerleşmiş; balinalar, pinnipedler (kulakçıklı memeliler) ve kelp yayılımı gözlemlenmiştir.
Miosen, jeologlar ve paleoklimatologlar için özel bir öneme sahiptir. Çünkü Himalaya’nın jeolojik oluşumunun ana aşamaları bu epok sırasında gerçekleşmiş; bu durum Asya’daki muson desenlerini etkilemiş ve bu değişimler Kuzey Yarımküre’deki buzullaşma dönemleriyle doğrudan ilişkilendirilmiştir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons