Tardif Diskinezi
Tardif diskinezi (TD), ilaç kullanımı sonucunda ortaya çıkan ve istemsiz, tekrarlayan vücut hareketleriyle karakterize iatrojenik bir bozukluktur. Bu durum; yüz buruşturma, dili dışarı çıkarma veya dudak şapırdatma gibi belirtileri içerebilirken, ek motor semptomlar olarak kore veya atetozis de görülebilmektedir. Tardif diskinezi hastalarının yaklaşık %20’sinde bu bozukluk günlük işlevleri olumsuz etkilemektedir.
Bu durum, genellikle psikiyatrik hastalıklar için kullanılan ancak gastrointestinal veya nörolojik sorunlar için de reçete edilebilen metoklopramid gibi dopamin reseptörü engelleyici ilaçların uzun süreli kullanımı sonucunda gelişir. Belirtilerin ortaya çıkması tipik olarak ayları hatta yılları kapsayan bir kullanım sürecinden sonra gerçekleşir. Tanı, diğer potansiyel nedenler dışlandıktan sonra semptomlara dayanarak konulur. Uzun süreli bir ilaç tedavisi sırasında ortaya çıkan TD durumunda, tedavinin geri döndürülebilirliği esas olarak semptomların şiddetine ve ilacın kesilmesinden önce ne kadar süre devam ettiğine bağlı olarak belirlenir.
Durumu önlemek için kullanılan yöntemler arasında mümkün olduğunca düşük dozda ilaç kullanımı veya antipsikotiklerin kullanımının durdurulması yer almaktadır. Tedavi süreci, mümkünse antipsikotik ilacın kesilmesini (bu durum semptomları geçici olarak kötüleştirebilir) veya klozapine geçiş yapılmasını içerir. Ayrıca semptomları hafifletmek için valbenazin, tetrabenazin veya botulinum toksini gibi diğer ilaçlar da kullanılabilmektedir. Tedavi sonucunda bazı hastalar semptomların düzeldiğini gözlerken, bazıları iyileşme göstermemektedir.
İstatistiksel verilere göre, atipik antipsikotikler kullananlarda görülme oranı yaklaşık %20 iken, tipik antipsikotikleri kullananlarda bu oran %30 civarındadır. Hastalığın gelişme riski; yaşlı bireylerde, kadınlarda ve ruhsal bozukluklar veya tıbbi teşhisler nedeniyle antipsikotik ilaç tedavisi gören hastalarda daha yüksektir. “Tardive dyskinesia” terimi ilk kez 1964 yılında kullanıma girmiştir.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons