Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC)
Uluslararası Ceza Mahkemesi (International Criminal Court – ICC), Hollanda’nın Lahey kentinde bulunan, uluslararası hukuk çerçevesinde kurulan ve barışçıl bir dünya düzeni sağlamayı amaçlayan kalıcı bir uluslararası mahkemedir. 2002 yılında çok taraflı bir anlaşma olan Roma Statüsü uyarınca kurulmuştur. ICC, bireyleri soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu gibi en ağır uluslararası suçları işlemekle suçlayan kişileri yargılamak için yetkiye sahip olan ilk ve tek kalıcı uluslararası mahkemedir.
Mahkeme, ulusal yargı sistemlerinin yerini almak yerine onları tamamlayıcı bir rol üstlenir. ICC, ancak ulusal mahkemelerin suçluları yargılama konusunda isteksiz veya yetersiz kaldığı durumlarda kendi yetkisini kullanabilir. Bu yönüyle, devletler arasındaki anlaşmazlıkları çözen ve Birleşmiş Milletler’e bağlı olan Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) ile yapısal olarak farklıdır; ICC doğrudan bireyleri yargılamaya odaklanır.
Mahkemenin yargı yetkisi genellikle şu üç durumda devreye girer:
- Suçun işlendiği kişi, bir devlet tarafının vatandaşıysa,
- İddia edilen suç, bir devlet tarafının topraklarında gerçekleşmişse,
- Durum, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından Mahkemeye sevk edilmişse.
Ekim 2024 itibarıyla, Roma Statüsü’ne 125 devlet taraf olmuştur ve bu ülkeler mahkemenin yönetim organı olan Devletler Meclisi’nde temsil edilmektedir. Ancak, Çin, Hindistan, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi önemli güçler Roma Statüsü’nü kabul etmemekte ve mahkemenin yargı yetkisini tanımamaktadır.
Savcılık makamı, kurulduğundan bu yana çok sayıda durum üzerinde soruşturma açmış ve ön inceleme yürütmüştür. Mahkeme, ilk tutuklama emirlerini 2005 yılında vermiş, ilk hükmünü ise 2012 yılında açıklamıştır. Mahkemenin yargı sürecine dahil edilen isimler arasında devlet başkanları ve üst düzey yetkililer bulunmaktadır. Son yıllarda öne çıkan vakalar arasında; Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e karşı Ukrayna’nın işgali nedeniyle çıkarılan tutuklama emirleri ile Gazze Soykırımı bağlamında İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Savunma Bakanı Yoav Gallant ve bazı Hamas liderlerine yönelik alınan karar emirleri yer almaktadır.
Kuruluşundan bu yana ICC, çeşitli eleştirilerle de karşı karşıya kalmıştır. Mahkemeye katılmayan büyük güçler, mahkemenin meşruiyetini sorgulamakta; ulusal egemenlik haklarının ihlal edildiğini ve kurumun siyasi nüfuzlara açık olduğunu iddia etmektedir. Ayrıca mahkeme, taraflı davrandığı ve ağırlıklı olarak Afrika liderlerini hedef aldığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Mahkemenin etkinliği konusunda ise tutuklamalar için devlet iş birliğine bağımlı olması, nispeten az sayıda mahkumiyet kararı ve yargılama süreçlerinin yüksek maliyeti gibi noktalar tartışma konusu olmaktadır.
Görsel Kaynağı: Wikimedia Commons