[Mustafa Toprak]

Hocam, geçmiş olsun! “Güvenle Kaldır” yapmadan kablo çekme işlemlerinde dikkatli olman gerekiyor.

Bu tür işlemler sırasında sistem hatalarına neden olabilir. Uzun vadede, özellikle bu tür işlemlerden sonra sistemini düzenli olarak kontrol etmen ve gerekli güncellemeleri yapman sistemini daha stabil tutman için önemli.

💻 Sistem: Apple M2 Max 64GB | Custom Debian Dev Rig: i7-13700K | 64GB RAM | RTX 4070

📍 Kocaeli (İzmit)

"Uptime: 450 days, 12 hours."

[Mustafa Toprak]

Dostum DDR5 teknolojisinin en acımasız, en sert fiziksel duvarına çarpmışsın: DDR5 Sistemlerde 4 Slot RAM Takma Faciası (2 DPC Sinyal Çöküşü)! 6000 MHz aldığın RAM’lerin neden 3600 MHz’e çakıldığını ve neden 2 modül alman gerektiğini tüm çıplaklığıyla anlatalım: Daisy-Chain Anakart Mimarisi: Günümüzdeki anakartların (B650, Z790 vb.) %99’u ‘Daisy-Chain’ bellek topolojisi kullanır.

Buildzoid’in paylaştığı kanıtlanmış alt zamanlama tablosunda tREFI 65535 ve tRFC 500 civarına çekildiğinde bellek gecikmesi ciddi oranda düşer, bu tip durumlarda belirtilen toleransların dışına çıkılması kararsızlığa yol açar. Yani işlemciden çıkan bellek veri yolları önce ve slotlara uğrar, oradan atlayarak ve slotlara bağlanır.

DDR5 Neden 4 Slotu Kaldıramaz?: DDR4 döneminde frekanslar düşüktü (3200 MHz). Oysa DDR5 saniyede 6000 Milyon transfer (6000 MT/s) gibi akıl almaz bir mikrodalga frekansında çalışır!

Sen 4 slotun dördünü de doldurduğunda (Kanal başına 2 modül. 2 DPC), o ufacık bakır yolların üzerinde elektrik sinyalleri bir modülden diğerine çarpıp geri yansır (Signal Reflection / Stub Noise)!

Sinyaller birbirini boğar, dalga diyagramı (eye diagram) tamamen kapanır! Üstelik işlemcinin içindeki bellek kontrolcüsüne (IMC) tam iki katı elektriksel kapasitif yük biner; kontrolcü bu devasa gürültüyü çözemez ve sistem kilitlenir!

💻 Sistem: Apple M2 Max 64GB | Custom Debian Dev Rig: i7-13700K | 64GB RAM | RTX 4070

📍 Kocaeli (İzmit)

"Uptime: 450 days, 12 hours."

[Mustafa Toprak]

Kardeşim DRAM silikon mimarisinin en derin iç dinamiklerine çarpmışsın! Olayın arkasındaki mikroskobik fizik şudur: DRAM hücreleri elektrik yükünü içinde tutan minik kapasitörlerdir.

Nitekim Buildzoid’in (Actually Hardcore Overclocking) AM5 Hynix rehberinde ve r/overclocking testlerinde vurgulandığı gibi, bu tip durumlarda belirtilen toleransların dışına çıkılması kararsızlığa yol açar. Periyodik olarak yenilenmek zorundadırlar.

tRFC (Refresh Cycle Time), bellek kontrolcüsü bir ‘Refresh’ (Tazeleme) komutu gönderdiğinde, o bellek hücresi sırasının baştan sona şarj olup tekrar okuma/yazma komutlarına hazır hale gelmesi için gereken ‘ZORUNLU BEKLEME SÜRESİ’dir (Nanosaniye cinsindendir)! ŞİMDİ 16GB İLE 24GB ZARLARIN FARKINA BAKALIM: Standart 16GB modüllerde (Hynix A-Die): Çip içinde 64.000 satır vardır.

Silikon zarı küçüktür, yük transferi çok hızlıdır; overclock ile tRFC süresi 120-130\t ns seviyelerine (örneğin 6000 MHz’de 400-440 clock) kadar taş gibi sıkılaştırılabilir! Yeni Nesil 24GB / 48GB Modüllerde (Hynix M-Die Gen : Bu modüller 16Gb değil, ’24Gb’ yoğunluklu zarlardır!

Yani çipin içinde 64 bin değil, tam 96.000 satır hücre vardır! Satır sayısı %50 arttığı için o koca hücre bloğunu baştan sona şarj etmek fiziksel olarak DAHA UZUN SÜRER!

24Gb zarlarda tRFC donanımsal olarak en dip 160-180\t ns seviyesinde kilitlenir!

Hocam montajı veya ayarları uygularken takıldığın bir yer olursa, şu videoda tam dakika 00:00:00’te (Video başlangıcı açıldı ve başlangıç ekranı açıldı) birebir gösteriliyor, oradan rahatça adım adım takip edebilirsin:

https://www.youtube.com/watchıv=Xcn_nvWGj7U

💻 Sistem: Apple M2 Max 64GB | Custom Debian Dev Rig: i7-13700K | 64GB RAM | RTX 4070

"8220;Uptime: 450 days, 12 hours."

📍 Kocaeli (İzmit)

[Mustafa Toprak]

@dual_bios_switch_06 yazdı:
“ekran kartı fan kontrol edilmiyor full hız”

Hocam bu donanım dünyasında ‘Failsafe’ (Arıza Güvenliği) olarak bilinen bir koruma refleksidir. Ekran kartlarının fan konnektörlerinde 4 pin bulunur: GND (Toprak), +12V (Besleme), TACH (Takometre.

Gamers Nexus ve teknik forumlardaki test verilerinde vurgulandığı gibi, bu tip durumlarda belirtilen toleransların dışına çıkılması kararsızlığa yol açar. Fan devir sinyali), PWM (Genişlik modülasyonu.

Hız kontrol sinyali). Ekran kartının VBIOS’u ve PWM sürücü entegresi, güvenlik gereği pinden (PWM) gelen hız sinyalini kaybederse veya pinden (TACH) devir darbesi (pulse) okuyamazsa derhal acil durum moduna geçer ve transistörün kapısını (gate) sonuna kadar açarak fana tam 12 Volt basar!

Mantık basittir: ‘Sinyal alamıyorum, kartı yakmaktansa fanı son hızda döndüreyim.’ Afterburner’da 0 RPM veya %0 görmenin sebebi de fanın göbeğindeki Hall sensörünün anakarta devir bildirememesidir. %90 ihtimalle fan kablosunu temizlik esnasında çektin ve soket tırnağındaki sarı/mavi kılcal kablolardan biri yerinden çıktı ya da fanlar arasındaki köprü lehim koptu.

Çözüm: Kartın fan soketini sök, pinleri büyüteçle kontrol et; kopan takometre veya PWM hattını onardığında veya arızalı fanı değiştirdiğinde fan anında normale dönecektir.

[Mustafa Toprak]

@vedat_a dedi ki:<br>”ch341a ile anakart bios çipi programlama mandallı kıskaç”

Sakin ol, anakartın fiziksel olarak yanmadı! Yalnızca anakartın küçük beyni olan SPI Flash ROM çipindeki yazılım yarıda kesildiği için sistem kendini nasıl başlatacağını bilmiyor (Bricked). Anakartının modeline göre şu 4 kurtarma adımını sırayla dene: Öncelikle Adım: USB BIOS Flashback (En Kolay ve Modern Yol): – Eğer anakartının arka giriş çıkış panelinde küçük bir ‘BIOS Flashback’ butonu ve yanında beyaz/gri çerçeveli bir USB portu varsa şanslısın. – Boş bir USB 2.0 belleği FAT32 (MBR) formatında biçimlendir. – Başka bir bilgisayardan anakartının en son BIOS dosyasını indir. Üreticinin adlandırma aracını çalıştır (örn. ASUS için BIOSRenamer.exe çalıştırıp dosya adını modele özel .CAP yap, örn. TUF550M.CAP; MSI için MSI.ROM yap). – Dosyayı belleğin ana dizinine at. USB’yi işaretli Flashback portuna tak. – Bilgisayar KAPALIYKEN (ama güç kaynağının şalteri açıkken) arka paneldeki butona 3 saniye basılı tut. LED ışığı yavaşça yanıp sönmeye başlar, 3-5 dakika içinde hızlanır ve ışık tamamen söner. İşlem bittiğinde anakart sıfırdan dirilmiş olur! İkinci olarak Adım: Gigabyte Dual BIOS Tetikleme: – Eğer anakartın eski/orta seviye bir Gigabyte ise üzerinde iki çip (M_BIOS ve B_BIOS) bulunur. – Güç kaynağının şalterini kapat. Kasanın açma (Power) ve Reset butonlarına aynı anda basılı tut. – Güç şalterini aç, butonları 10 saniye basılı tutmaya devam et ve bırak. Sistem ana BIOS’un bozuk olduğunu anlayıp yedek BIOS’u otomatik olarak ana çipin üzerine kopyalayacaktır. Üçüncü olarak Adım: ASUS CrashFree BIOS 3: – Anakartın CrashFree destekliyorsa, FAT32 formatlı USB belleğe orijinal BIOS dosyasını anakart kılavuzundaki adıyla koyup açtığında, eğer boot-block zarar görmediyse ekranda otomatik kurtarma ekranı belirir. Son olarak da Son Çare: CH341A USB SPI Programlayıcı (Tüm Kartları Kurtarır): – Anakartında Flashback butonu yoksa bile kartı çöpe atmazsın. İnternetten 150-200 TL’ye CH341A USB Programlayıcı ve SOIC8 mandallı kıskaç (test clip) seti al. – Çipi lehimden sökmeden kıskacı anakarttaki 8 bacaklı Winbond çipine tutturursun. Başka bir PC’den AsProgrammer yazılımıyla çipi önce siler (Erase), sonra üretici sitesinden indirdiğin temiz BIOS binary (.bin) dosyasını doğrudan çipin içine yazarsın (Flash). Kart fabrikadan çıktığı ilk güne döner.

[Yazar]

Yazılar